Column

Merkel had beter haar mond kunnen houden over de Erdogan-satire

Bondskanselier Angela Merkel heeft zich vergaloppeerd door zich te mengen in een conflict tussen een Duitse komiek en het Turkse staatshoofd Recep Tayyip Erdogan. Cabaretier Jan Böhmermann had de omgang van het bevriende staatshoofd met de vrijheid van meningsuiting op de hak genomen. Deze had de Duitse ambassadeur op het matje laten roepen wegens een kritisch liedje. Böhmermann noemde Erdogan vervolgens onder meer pedofiel, homoseksueel en een geitenneuker – om te demonstreren wat het onderscheid is tussen smaad of laster en satire. Merkel had zondag contact met Ankara en liet maandag meedelen dat zij die grappen „bewust kwetsend” vond. Dat had zij beter niet kunnen doen.

Haar geste wordt uitgelegd als een mislukte poging om de woede van de Turkse president te apaiseren. En daarmee als een knieval voor de autoritaire Erdogan, wiens medewerking zij hard nodig heeft bij het oplossen van de vluchtelingencrisis.

Turkije wil nu dat Böhmermann wordt vervolgd wegens belediging van een bevriend staatshoofd. Daarnaast heeft Erdogan ook persoonlijk aangifte gedaan van smaad.

Voor de Duitse satire-branche is dit allemaal het spreekwoordelijke gefundenes Fressen: Duitse grappen over Erdogan laten internet uit zijn voegen barsten. De makers van Extra 3, het programma van de NDR dat het oorspronkelijke anti-Erdogan-liedje uitzond, wil analoog aan het akkoord over de vluchtelingen ook een deal: voor elke Turkse grap over Erdogan die in Turkije wordt toegelaten, nemen zij er eentje terug.

De kwestie zelf is echter serieus, zoals de meeste zaken die de moeite waard zijn om over te lachen. De publieke zender heeft de tekst van Böhmermann van de eigen site verwijderd. De komiek heeft zich na bedreigingen door sympathisanten van Erdogan onder politiebeveiliging moeten stellen. Zijn show van donderdagavond is vanwege alle druk afgezegd. De Duitse regering aarzelt al dagen over de vraag of het officiële Turkse verzoek om de cabaretier te vervolgen moet worden doorgeleid naar justitie.

Hoe die afweging ook uitvalt, de meeste schade heeft Merkel al aangericht door de rechter met haar oordeel voor de voeten te lopen. De bondskanselier heeft zo de schijn gewekt dat zij zich met de ‘Turkije-deal’ chantabel heeft gemaakt. Uiteindelijk is de vraag of er sprake is van belediging van een bevriend staatshoofd dan wel van smaad, niet een politieke maar een juridische kwestie. Want zo werkt nu eenmaal de scheiding der machten in een democratische rechtsstaat. Niet de politiek toetst de normen die de wetgever heeft vastgelegd in de wet, maar de rechter.