Ik heb recht op belastingontwijking

Privacy is een groot goed, meent Peter Verhaar. „Ik mag zelf weten waar ik mijn geld onderbreng.”

Let wel: ik ben tegen elke vorm van belastingontduiking. Dat is illegaal en moreel verwerpelijk. Maar ik heb wél recht op belastingontwijking. Die nuance verdwijnt overigens in alle berichten over de Panama Papers. Toch: principieel is er geen verschil tussen het aftrekken van de hypotheekrente en het aftrekken van giften aan goede doelen. En natuurlijk kun je geldstromen via het buitenland laten lopen om zo in Nederland minder belasting te betalen.

Maar in de berichten over de Panama Papers ontbreekt deze nuance. Eerder trekken de papers een beerput open. Genoemd worden staat gelijk aan belastingontduiking.

Het eerste Nederlandse slachtoffer is al gevallen: ABN Amro-commissaris Bert Meerstadt. Het Financieele Dagblad plaatste op 7 april zijn naam en foto op de voorpagina, omdat „zijn (niet juiste) naam twee weken voorkwam op een document van een bedrijf op de Maagdeneilanden”. Verdachten van halsmisdrijven krijgen meer privacy. Wist u overigens dat de directe eigenaar van Het Financieele Dagblad, de HAL Holding, is gevestigd op Curaçao en de uiteindelijke eigenaar, de HAL trust, op Bermuda? Staat dit op de voorpagina? Meerstadt ontkent en gaat wellicht aangifte doen. Mocht hij toch belasting hebben ontdoken, dan zullen wij het niet weten, want de belastingdienst heeft geheimhoudingsplicht. Heeft hij niets misdaan, is het gebruik van een ‘Panamese constructie’ niet strafbaar en is het aanhouden van een buitenlandse bankrekening ook niet verboden, mits de rekening wordt opgegeven bij de (Nederlandse) fiscus, dan helpt dat alles hem niet meer. Hij is weg als commissaris bij ABN Amro en Lucas Bols. En zijn goede naam is ook weg.

Veel mensen mogen dan schande spreken over dat ‘schuiven tussen belastingjurisdicties’, ze schuiven zelf ook. Op het IB-formulier (inkomstenbelasting) staat een ‘schuif’ die aangeeft hoe twee fiscale partners zo min mogelijk belasting kunnen betalen. Zo bezien treedt de belastingdienst op als onbezoldigd belastingadviseur.

Natuurlijk, veel offshoreconstructies hebben slechts één doel: het ontduiken van belasting. Het lekken van dit soort data is voor belastingdiensten zeer handig – en volgens staatssecretaris Wiebes zelfs essentieel. We hebben iets vergelijkbaars gezien in Luxemburg (het zogeheten LuxLeakschandaal). Daarom moeten Trouw en Het Financieele Dagblad de data uit de Panama Papers zo snel mogelijk aan de fiscus ter beschikking stellen, in plaats van elke dag een tipje van de sluier op te lichten.

Er zijn zeer valide en legale redenen om geld onder te brengen in het buitenland, de zogenoemde offshoreplaatsen – nogmaals, mits de fiscus daarvan in kennis wordt gesteld. In de eerste plaats bespaart men zo belasting. Omdat overheden niet altijd hun belastingregimes op elkaar afstemmen, hebben vooral mensen met internationaal vermogen te maken met ‘dubbele belastingheffing’. In Nederland wordt dividend dubbel belast. Zo vreemd is het niet, dat men naar een manier zoekt om dit te ontwijken.

In de tweede plaats vertrouwen sommige mensen de overheid niet. Zo ben ik zeer terughoudend geworden na de onteigening van achtergestelde obligatiehouders van SNS Reaal, terwijl gewone obligatiehouders (vaak pensioenfondsen) niet werden onteigend. En velen met mij zijn de onteigening van gewone spaartegoeden op Cyprus niet vergeten. Een betrouwbare overheid is een vereiste voor een goede belastingmoraal.

De grens tussen moreel aanvaardbaar en moreel niet aanvaardbaar is diffuus en voor iedereen verschillend

Tot slot de belangrijkste reden: privacy. Ik mag zelf bepalen waar ik mijn geld onderbreng. En ik mag zelf menen dat niemand hoeft te weten hoeveel geld ik heb (ten overvloede: op de fiscus na). Datzelfde geldt voor vermogende mensen. Zij willen niet in de Quote 500 staan, al was het maar uit angst voor kidnapping en afpersing.

Deze week kreeg ABN Amro de wind van voren. Via dochterondernemingen van ABN Amro zouden vermogende particulieren met buitenlandse vennootschappen uit het zicht van de fiscus blijven. Zo zou de op Guernsey gevestigde ABN Amro-dochter Martello als aandeelhouder optreden voor de daadwerkelijke eigenaar van de aandelen. Deze zogenaamde ‘nominee’ activiteit is standaarddienstverlening in het internationale effectenbedrijf. De bank, die de identiteit van de eigenaren wel kent, beschermt op deze manier de privacy van haar klanten. Wat is hier mis mee? In wat voor wereld komen we terecht als iedereen maar alles over iedereen moet weten?

Maar hoe staat het dan met de ethische kant van het belasting ontwijken? Eerder heb ik betoogd dat „niet alles wat legaal is, ook legitiem is”. Bijvoorbeeld: banken mogen wettelijk 14 procent rente vragen bij ‘rood staan’, maar het zou hen sieren als ze lagere percentages zouden berekenen. De vergelijking gaat mijns inziens zeker ook op voor het gebruik maken van (internationale) belastingvoordelen.

Maar ontwijken is een privékeuze. De grens tussen moreel aanvaardbaar en moreel onaanvaardbaar is diffuus en voor iedereen verschillend.

Wel kunnen we de wet aanscherpen. De deal van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) met Zwitserland om gegevens uit te wisselen, is een flinke stap in de goede richting. Een nog betere stap is de vierde EU anti witwasrichtlijn die op 1 juli 2017 in werking treedt. Onderdeel van deze richtlijn is het zogenoemde ulltimate beneficial owners register, waarin de werkelijke eigenaren van bedrijven en trusts moeten worden vermeld. Natuurlijk krijgt niet iedereen toegang tot dit register. Wel toegang krijgen fiscale autoriteiten en partijen die in het kader van ‘ken uw klant’ onderzoek doen (banken, notarissen).

Deze richtlijn gaat veel problemen oplossen voor de fiscus. Belastingdiensten kunnen dan gewoon hun werk doen en ook nog eens in het geheim, zodat de privacy van burgers in het publieke domein gewaarborgd is.

Particulieren kunnen en moeten vervolgens in alle vrijheid hun eigen afwegingen maken. En zolang zij zich aan de wet houden, is het niet aan ‘ons’ om hun privacy te schenden.

Het ontwijken van belasting mag een sport blijven, maar wel met ‘fair play’ van beide kanten.