Een tragedie rond de tiran Julius Caesar

In de korte roman Er is in Rome iets gebeurd belicht Sándor Márai (1900-1989) de moord op Julius Caesar. De feiten van de aanslag worden slechts indirect medegedeeld, wat in herinnering roept dat doodslag op het Griekse toneel nooit getoond werd. Ook in andere opzichten lijkt de roman op een Griekse tragedie: er is eenheid van handeling, van plaats (Baiae, een mondaine badplaats bij Napels) en van tijd (de nacht volgend op de moord). En een aantal figuren uit de kring rondom ‘de dictator’ vervult de functie van koor: zijn lijfarts, een van zijn minnaressen, zijn persoonlijke bediende, een advocaat, een senator, een juwelier – gezamenlijk voorzien ze de historische gebeurtenis van commentaar. Een echte hoofdpersoon is er niet, buiten de schim van Julius Caesar.

Het beeld dat van de dictator wordt opgeroepen is weinig vleiend. Natuurlijk, we wisten dat hij, behalve een afgetrainde ijdeltuit, een oorlogsmisdadiger met een eindeloos dossier was, maar volgens de overlevering had de tiran toch charisma, en dat zijn roemruchte daden alleen om geld draaiden, zoals de advocaat in dit verhaal beweert, doet afbreuk aan de legende. ‘Ondertussen hing hij de wereldburger uit, de wijze die Grieks leest... Jawel, hardop las hij Grieks, maar ondertussen telde hij zachtjes in het Latijn.’ Wellicht werd hij pas na zijn dood echt een groot man, zoals voor zijn gedwongen maîtresse: ‘Maar nu, nu hij vermoord was en de man geen lichaam meer had, nu voelde ze dat ze eindelijk echt een affaire hadden. Ze waren samen, persoonlijk…’

Wat Márai in de eerste plaats laat zien zijn de machtsmechanismen rondom een dictator. Onder een tirannie maakt bijna iedereen vuile handen, het is de menselijke natuur onvrijheid te dulden zolang hij zijn zakken kan vullen.

Márai werkte vele jaren aan dit boek, en publiceerde het in 1971. Het is een degelijk werk, maar niet adembenemend, zoals zijn autobiografische werken Land, land!... en Bekentenissen van een burger. Enige voorkennis omtrent het antieke Rome is gewenst. Wie net genoten heeft van Robert Harris’ Cicero-trilogie, komt goed beslagen ten ijs; een van de opgevoerde sprekers is Atticus, Cicero’s beste vriend.