Wie is bang voor Abou Jahjah?

antisemitisme De komst van Abou Jahjah naar De Bezige Bij zorgt voor ophef. In België is hij een volwaardige stem.

Dyab Abou Jahjah keerde in 2013 terug uit Libanon, met vrouw en twee dochters. In België leidt hij de antidiscriminatiebeweging Movement X. Foto Roger Dohmen/Hollandse Hoogte

‘De schietschijf die ons elke dag klachten van lezers bezorgt.’ Zo typeerde De Standaard onlangs zijn vaste columnist Dyab Abou Jahjah.

Een schietschijf die voor rumoer en ophef zorgt, en ook nog eens welbespraakt: wat wil een krant nog meer? Als oprichter van de burgerrechtenbeweging Movement X strijdt de in Libanon geboren Belg Abou Jahjah tegen racisme en ongelijkheid. Met zijn columns verwierf hij in Vlaanderen de status van onmisbare provocateur in het debat over de multiculturele samenleving.

Maar zijn entree op de Nederlandse lezersmarkt lijkt voorlopig minder vanzelfsprekend. Zijn contract met uitgeverij De Bezige Bij heeft voor grote onrust gezorgd onder auteurs van ‘de Bij’, die hun uitgeverij oproepen Abou Jahjah te weren. „Het meest stoort mij zijn antisemitisme”, zegt schrijver Marcel Möring in De Groene Amsterdammer. Anderen, onder wie Leon de Winter en Jessica Durlacher, dreigen de uitgeverij te verlaten.

Herhaaldelijk roept Abou Jahjah op tot verzet tegen ‘het kolonialisme, de apartheid en het racisme in Palestina’

„We zijn nog in een discussie verwikkeld”, zei De Bezige Bij woensdag over de affaire. In het verleden moest de uitgever schrijvers verdedigen die onder vuur lagen: Willem Frederik Hermans (wegens belediging van katholieken, ‘het meest schunnige, onderkruiperige deel van ons volk’) en Gerard Reve, die schreef hoe hij een als ezel geïncarneerde God ‘langdurig in Zijn Geheime Opening’ bezat.

Past ook Abou Jahjah in die traditie of is hij de ‘schietschijf’ die te ver gaat? Zijn eerste reactie op het protest is typerend voor Abou Jahjah: „Wat ik niet begrijp, is wat die ‘schrijvers’ die de bezettende racistische apartheidstaat ‘Israël’ steunen, bij een verzetsuitgeverij doen.”

Schrijvers tussen aanhalingstekens: Abou Jahjah is vilein. En Israël tussen aanhalingstekens: het door hem gehate land. Herhaaldelijk roept hij op tot verzet tegen „het kolonialisme, de apartheid en het racisme in Palestina” en de staat Israël die moet worden ontmanteld en vervangen door „een democratische staat op de historische grond van Palestina”.

Woede

Abou Jahjahs woede is geworteld in zijn vroege jeugd in zijn Libanese geboortedorp Hanin, op de grens met Israël. Als in 1975 – hij is dan vier jaar oud – de burgeroorlog in zijn land begint, moet hij met zijn familie het brandende huis ontvluchten. Zijn afkeer van Israël, dat in 1978 het zuiden van Libanon bezet, wordt een rode draad in zijn leven.

In 1990 krijgt Abou Jajah asiel in België. Hij bekostigt zijn studie politicologie met verschillende baantjes. In 2000 richt hij in Antwerpen de Arabisch-Europese Liga (AEL) op, een beweging die opkomt voor Arabische moslimimmigranten in Europa. Overal waar hij komt, in België en Nederland, roept hij controverse op. De ‘ayatollah in maatpak’, de ‘haat-Arabier’, de ‘Arabische Malcolm X’ luiden de bijnamen van Abou Jahjah die bij optredens wordt omringd door lijfwachten.

Als in 2002 in de Antwerpse migrantenwijk Borgerhout rellen uitbreken, wordt hij ervan beschuldigd te hebben opgeroepen tot geweld. Pas in 2006 volgt vrijspraak, maar Abou Jahjah is dan al teruggekeerd naar Libanon, waar de oorlog weer woedt, tussen Hezbollah en Israël. Hij ontkent zich te hebben aangesloten bij Hezbollah – een terroristische organisatie volgens de EU – maar toont zich later in interviews een bewonderaar van sommige Hezbollah-kopstukken.

Sinds 2013 woont hij weer in België, met vrouw en twee dochters, en leidt nu de antidiscriminatiebeweging Movement X. Zijn toon is milder, ook in zijn columns in De Standaard.

De „gevaarlijke fundamentalist”, zoals Abou Jahjah volgens de Vlaamse schrijver Stefan Hertmans vroeger werd gezien, is nu „een volwaardige stem in het Belgische debat”. In De Groene Amsterdammer roept Hertmans De Bezige Bij op om Abou Jahjah uit te geven. Publicist Paul Scheffer schreef in februari in deze krant dat gesprekken met Abou Jahjah hem „hebben gevormd”.

Hij is een antisemiet

Van ‘haat-Arabier’ naar salonfähige schrijver? Niet iedereen is overtuigd. „De auteurs van de Bij hebben groot gelijk: Abou Jahjah is een antisemiet”, zegt Hans Knoop, woordvoerder van de Joodse organisatiekoepel Forum in Antwerpen.

„Gratuit”, noemt Abou Jahjah die beschuldiging. Maar hij heeft zich neergelegd bij zijn rol als ‘schietschijf’. „De een vindt me een verrader die de dood verdient, de ander noemt me een terrorist en een verkapte moslimextremist”, schreef hij onlangs.„Voor iemand van andere origine is België geen prettig land”, zei hij tijdens een interview, september vorig jaar, in een Brussels hotel.

„Allochtonen op sleutelposities in media of politiek, zoals in Nederland? Daar doen we hier niet aan.”

Hij had op dat moment nog geen vermoeden van zijn eigen Nederlandse opmars, en op welke bezwaren die mogelijk zou stuiten.