Poetin heeft nu een eigen privéleger

Grote reorganisatie Binnenlandse veiligheid President Poetin houdt rekening met instabiele tijden in Rusland. Daarom voegt hij de veiligheidsdiensten en de binnenlandse troepen samen tot een Nationale Garde. Een ‘verzekeringspolis’ voor een nieuwe ambtstermijn in 2018.

‘Het gezicht van de oorlog’, dat de Oekraïense kunstenaar Darja Martsjenko maakte van kogelhulzen. foto Roman Pilipey / EPA

Een ‘geheime oefening’ – dat klinkt spannend. En een grote operatie was het zeker, zo blijkt uit de beelden: honderden Russische ME’ers, pantserwagens, politiehonden, waterkanonnen, traangas. In een mum van tijd zijn de ‘demonstranten’ uiteengejaagd.

De beelden werden gemaakt door een medewerker van Open Rusland. Volgens de organisatie van dissident Michail Chodorkovski tonen ze hoe de kersverse Nationale Garde oefent op het voorkomen van een ‘Maidanscenario’: protesten die zouden kunnen leiden tot de omverwerping van het Poetin-regime – een verwijzing naar de protesten op het plein in Kiev die in 2014 de Oekraïense president Janoekovitsj de kop kostten.

Vorige week ondertekende de Russische president het decreet voor een van de grootste reorganisaties van de Russische veiligheidsstructuren sinds de val van de Sovjet-Unie. De veiligheidsdiensten en de binnenlandse troepen worden samengevoegd tot één, op militaire leest geschoeide organisatie. De nieuwe Nationale Garde valt niet meer onder de verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken, maar onder die van Poetin zelf. Commandant wordt Viktor Zolotov, in het verleden lijfwacht van de president en hoofd van de presidentiële beveiligingsdienst. Als het bevel komt om te schieten, zal Zolotov niet aarzelen.

Progressief Rusland reageerde verontrust. Activisten schreven op Facebook dat de nieuwe garde zonder waarschuwing het vuur mag openen op burgers. Die verregaande bevoegdheid is het gevolg van een andere wetswijziging, maar dat deed er nu even niet toe. „De president krijgt de facto een privéleger”, zei de voormalige parlementariër Gennadi Goedkov: „Bewapend met tanks, helikopters en mortieren. Met zo’n leger kun je elk middelgroot land veroveren.”

Onstabiele tijden

Aan het hoofd van de Nationale Garde staat Poetins oud-lijfwacht Viktor Zolotov, hier vorige week op een oefening in Rostov.Foto Corbis/HH

Ruslands veiligheidsapparaat is inderdaad imponerend. De binnenlandse strijdkrachten tellen nu ruim 180.000 man, en die zijn zwaarbewapend – zij het niet met tanks, maar met pantserwagens. De oproerpolitie OMON telt enkele tienduizenden leden. En dan zijn er nog andere speciale politie-eenheden, zoals de ‘snellereactiemacht’ SOBR.

Al deze eenheden moeten niet worden verward met de ‘gewone’ politie, die bijna een miljoen man telt – op iets minder dan 150 miljoen inwoners. De politie gaat niet op in de nieuwe garde.

De binnenlandse strijdkrachten zijn al sinds decennia de steunpilaar van de macht. De Sovjetleiders hadden nimmer veel vertrouwen in het reguliere leger, dat niet bestond uit professionals, maar uit dienstplichtigen. Toen communistische reactionairen in 1991 een militaire coup pleegden, koos het leger de kant van het volk en Boris Jeltsin. Diezelfde Jeltsin deed daarna als president geen enkele moeite om de binnenlandse troepen te saneren.

Met zo’n leger kun je elk middelgroot land veroveren

Gennadi Goedkov, oud-parlementariër

Nu wordt dit gigantische apparaat onder het directe commando van de Russische president geplaatst. Volgens het Amerikaanse bureau Stratfor, „laat [het] zien dat het Kremlin zich voorbereidt op instabiele tijden”. In september zijn er verkiezingen van de Russische Doema. De vorige parlementsverkiezingen leidden eind 2011 tot massale protesten. En hoewel Poetin zich nog niet kandidaat heeft gesteld, gaat iedereen ervan uit dat Russische president in 2018 opgaat voor zijn vierde termijn.

In zulke omstandigheden is het goed om een ‘verzekeringspolis’ achter de hand te hebben, zou je zeggen. Maar analist Tatjana Stanovaja, verbonden aan het Carnegie Centrum in Moskou, ziet Poetins oekaze als onderdeel van langetermijnbeleid, waarbij de Russische president stap voor stap zijn mannen op sleutelposities binnen het veiligheidsapparaat heeft geplaatst: Defensie, de geheime dienst FSB en Binnenlandse Zaken.

De benoeming van ex-bodyguard Zolotov tot hoofd van de binnenlandse strijdkrachten in 2013 beschouwt Stanovaja als een belangrijk moment in dit proces. De volgende stap zou zijn benoeming tot minister van Binnenlandse Zaken zijn geweest. Maar daar kleefden een boel nadelen aan, vertelt Stanovaja. „Het ministerie van Binnenlandse Zaken is een politiek ministerie, dat al jaren wordt geteisterd door schandalen. En de minister van Binnenlandse Zaken is daardoor vaak een zwakke figuur.”

Weinig reden voor Poetin om zijn getrouwe Zolotov beschadigd te laten raken op zo’n positie. Veel beter, zegt Stanovaja, om Zolotov – ‘Poetins pitbull’ – los te weken van de politiek, en te verankeren in een nieuwe organisatie. Stanovaja heeft gehoord dat die kan uitgroeien tot 350.000 man. En zelfs de koele Carnegie-analist vindt dat aan de hoge kant. „De regering heeft laten weten dat dit zonder extra kosten kan. Dat is een leugen.”