Knot: niemand moet zich rijk rekenen

Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, vreest ‘ongelukken’ als de hypotheekrente weer stijgt.

DNB-president Klaas Knot in de Tweede Kamer. KOEN VAN WEEL / ANP

Klaas Knot was woensdag naar de Tweede Kamer geroepen om tekst en uitleg te geven over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Kamerleden zijn daar steeds kritischer over. De president van De Nederlandsche Bank greep het ‘rondetafelgesprek’ ook aan voor een waarschuwing aan huizenkopers.

De extreem lage ECB-rentetarieven – het belangrijkste tarief staat op nul – werken door in de lage hypotheekrentes. Maar huizenkopers kunnen op kosten worden gejaagd als de leenkosten op den duur weer stijgen, zei Knot. Als mensen zich hiervan niet bewust zijn, „gaat dit tot ongelukken leiden”. Huishoudens die „een bepaald deel van het inkomen” aan wonen willen uitgeven en nu voor bijvoorbeeld 2 procent rente een hypotheek afsluiten, moeten volgens Knot oppassen. „Mensen moeten eigenlijk een stresstest op zichzelf uitvoeren. Kan ik de hypotheek ook nog betalen als de rente naar 3, 4, 5 procent gaat?”

Ook regeringen moeten zich niet al te rijk rekenen, meent Knot. Nu kunnen ze tegen zeer lage rentes staatsleningen uitgeven. „Maar is die situatie over een tijdje nog steeds zo comfortabel, als de rente teruggaat naar een normaal niveau?”

Overigens verwacht Knot niet dat de rente „op korte termijn” stijgt. De ultralage ECB-tarieven (de depositorente voor banken is zelfs negatief) weerspiegelen de marktrente, die weer te maken heeft met economische langetermijnontwikkelingen als vergrijzing, zei hij. „De rol van centrale bankiers is die van acteurs in een toneelstuk waarin ze zelf niet de regie voeren.”

Met die opmerking probeerde Knot ook de angel te halen uit het gevoelige politieke debat over de effecten van het ECB-beleid. Niet alles is de schuld van de ECB, wilde Knot maar zeggen.

Met name CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt en PVV’er Tony van Dijck houden de ECB verantwoordelijk voor de problemen in de Nederlandse pensioensector. De kapitaalposities van pensioenfondsen lijden onder de lage rentestanden.

Als lid van het 25-koppige ECB-bestuur zit Knot in een lastige positie. Hij kan zich niet vinden in een belangrijk deel van het ECB-beleid. De zeer gunstige ECB-leningen aan banken steunt Knot weliswaar, maar de massale aankoop van staatsleningen door de centrale bank wijst hij fel af. Hij toonde zich „sceptisch” over de heersende opvatting in het bestuur dat „de baten van het monetaire beleid de kosten overstijgen”.

Mag ECB doen wat zij doet?

Tegelijkertijd verdedigde Knot het ECB-bestuur tegen kritiek van Omtzigt en anderen die vinden dat de centrale bank in strijd met haar mandaat handelt.

Volgens Knot mag de ECB juridisch gezien doen wat zij nu doet om de inflatie op het gewenste niveau van vlakbij 2 procent te krijgen. „Het valt binnen de kaders van het Europees verdrag.”

De „spanning” met het mandaat neemt wel toe, zei Knot, omdat de opkoop van staatsleningen dicht in de buurt komt van ‘monetaire financiering’, illegale financiering door de centrale bank van overheden.

Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie in Tilburg, was daar tijdens het rondetafelgesprek meer uitgesproken over. Doordat de ECB met haar opkoopprogramma de rentes op staatsleningen drukt, kunnen regeringen goedkoper lenen en hervormen ze minder, meent Eijffinger. Italië heeft hervormingen in de ijskast gezet en de prikkel om ‘slechte’ leningen van banken op te ruimen valt weg. „Wat is het democratische mandaat voor een dergelijke operatie?” vroeg Eijffinger. „Overschrijdt de ECB haar mandaat? Een volmondig ja.”