‘Kijk verder dan dit stelende meisje’

De rapporteur mensenhandel wil meer oog voor kwetsbare kinderen. Leer signalen van uitbuiting herkennen, zegt ze.

Veilig Thuis Utrecht, advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling, opende deze maand een apart meldpunt mensenhandel. Foto Istock

Is een 15-jarig Roma-meisje dat wordt betrapt op winkeldiefstal het zoveelste Romaboefje of een slachtoffer van uitbuiting binnen het huwelijk? Die vraag zouden politie en Openbaar Ministerie zich vaker moeten stellen, vindt Corinne Dettmeijer, nationaal rapporteur mensenhandel. „Ik zou willen dat de politie verder kijkt dan alleen dit stelende meisje.”

Waar ze dan op kunnen stuiten: een meisje dat door haar ouders en toekomstige schoonouders uit stelen wordt gestuurd om te bewijzen hoeveel ze waard is voordat ze het kindhuwelijk in stapt. Of een meisje dat de huwelijksceremonie al achter de rug heeft en nu voor haar schoonouders haar bruidsschat moet terugverdienen.

Criminele uitbuiting, en dat is strafbaar als een vorm van mensenhandel, zegt Dettmeijer. Vandaag verschijnt van haar hand het rapport Zicht op kwetsbaarheid, over de risico’s die kinderen lopen om slachtoffer te worden van mensenhandel. Naast Roma-kinderen gaat het onder andere over Syrische kindbruiden, minderjarigen die zich bij IS willen aansluiten, ‘LHBT-kinderen’ en anorexiapatiënten. Over Roma is ze het meest alarmistisch, al tekent ze daarbij aan dat er grote diversiteit is in de Roma-gemeenschap en de problemen niet binnen al deze groepen spelen.

„Er zijn de laatste tijd grote stappen gezet in de training van rechercheurs en officieren van politie die zich met mensenhandel bezighouden”, zegt Dettmeijer op haar kantoor bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. „Maar degenen die zich met dit soort diefstallen bezighouden, zijn geen mensenhandelspecialisten. Ik denk dat ook eerstelijnsdiensten meer zouden moeten worden getraind in het herkennen van de signalen.”

Ze haalt het voorbeeld aan van twee Romajongens die door hun oom werden aangezet tot een woninginbraak in Wassenaar, en daarbij werden opgepakt. „Dan is het goed om je af te vragen: hoe komen die jongens hier? Ze hebben geen fiets, geen brommer, er rijdt hier geen bus. Wie heeft ze gebracht?” De oom kreeg een jaar cel voor mensenhandel, de jongens kregen zes weken.

Bij dat laatste heeft de rapporteur haar twijfels. „Op Europees niveau is afgesproken dat, als iemand strafbare feiten pleegt in het kader van uitbuiting, er bekeken moet worden of die persoon wel vervolgd of gestraft moet worden. In algemene zin vind ik dat er géén straf moet volgen. Ik begrijp dat mensen kunnen denken dat alles maar dwang en mensenhandel wordt genoemd, en dat dit vooral Romaboefjes zijn, maar dat vind ik te kort door de bocht.”

Ook leerplichtambtenaren hebben een rol in het signaleren van kindhuwelijken, zegt Dettmeijer. Romameisjes die zijn getrouwd, gaan vaak niet meer naar school. Meestal gaat het om informele huwelijken,door ouders gearrangeerd. „In die gevallen kan sprake zijn van huwelijksdwang of mensenhandel”, zegt Dettmeijer. „Dat inzicht is de verandering in denken die ik beoog.”

Een andere groep waar de rapporteur zich zorgen over maakt, is die van de Syrische kindbruiden. Volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst zijn er in tussen september vorig jaar en februari dit jaar ongeveer zestig getrouwde Syrische meisjes naar Nederland gekomen. Nadat er vorig jaar ophef ontstond over deze huwelijken, is de wet aangepast en erkent Nederland kindhuwelijken die in het buitenland gesloten zijn niet meer.

Volgens Dettmeijer brengt dat nieuwe risico’s met zich mee. „Voor het meisje, haar man en haar familie geldt dat huwelijk nog wel. Zo ontstaan een papieren werkelijkheid en een cultureel-maatschappelijke werkelijkheid. We moeten ervoor waken dat het meisje niet achter de voordeur verdwijnt en onzichtbaar wordt voor de samenleving. Daar zou een leven van uitbuiting uit kunnen ontstaan.”

In Groot-Brittannië is deze maand voor het eerst een veroordeling geweest voor uitbuiting binnen het huwelijk. Een man van Pakistaanse afkomst kreeg twee jaar cel omdat hij zijn vrouw als een slaaf in het huishouden liet werken, en haar psychisch en fysiek mishandelde. Het geeft aan dat binnen het huwelijk situaties van mensenhandel bestaan, zegt de rapporteur. „In Nederland zijn dergelijke veroordelingen er nog niet.”

Wel is er sinds deze maand een meldpunt mensenhandel bij Veilig Thuis Utrecht, het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. „Dat betekent dat er meer aandacht komt voor uitbuiting achter de voordeur, en dat is hoog nodig”, zegt Dettmeijer.

Ze verwijst naar een zaak die begin dit jaar bij de rechtbank in Den Haag diende. Een meisje werd als 6- of 7-jarige door haar vader in Marokko meegegeven aan een gezin in Nederland, waar ze tot haar zeventiende werd gedwongen om voor de gehandicapte dochter en het huishouden te zorgen. Al die tijd was ze illegaal en ging ze niet naar school. Mensen uit de buitenwereld, zoals artsen en thuiszorgmedewerkers, hadden niets door. „Onbegrijpelijk,” zegt Dettmeijer, „dat er bij niemand een lampje is gaan branden.”