Column

‘Juffrouw’ (slot)

Soms maak je als columnist meer los dan je had verwacht. Mij overkwam het met een onderwerp over de aanspreektitel ‘juffrouw’. Ik had die in een stukje gebruikt voor een verkoopster bij V&D. Het kostte mij een reprimande van een lezeres die het een ‘zeer ouderwetse’ benaming noemde. Ik gaf haar geen ongelijk, maar voegde er wel aan toe: wat is het alternatief? ‘Mevrouw’?

Het ging mij vooral om jonge vrouwen – zeg tussen 18 en 25 jaar – die te jong lijken voor ‘mevrouw’, maar te fris voor het tuttige ‘juffrouw’. Dan maar ‘hallo’? Dat klinkt weer zo onverschillig in een winkel of restaurant, plekken waar dit soort onhandigheden zich plegen af te spelen.

In een tweede stukje liet ik de reacties volgen. De ene lezer stelde ‘jongedame’ voor, de andere vond ‘dame’ beter. Enkele lezers kwamen met fraaie anekdotes over de standsverschillen van vroeger achter ‘juffrouw’ en ‘mevrouw’.

Het wachten bleef op een beter alternatief. Mijn hart begon dan ook verheugd te bonzen toen ik tot de ontdekking kwam dat het genootschap Onze Taal online naar aanleiding van mijn column een heuse enquête onder taalliefhebbers had georganiseerd. Zou het, behalve de uitslag, ook een bruikbaar alternatief opleveren?

Onze Taal legde deze stelling voor: is ‘juffrouw’ als aanspreekvorm voor een jonge vrouw ouderwets? Er werden 528 stemmen uitgebracht. Ja, zeiden 355 stemmen (67%), nee, zeiden 173 stemmen (33%). Geen vernietigende nederlaag voor mij, maar ook geen uitslag om al te ijdel van te worden. Er kwamen ook geschreven reacties op de stelling. Een greep.

Margriet de Bruin: „Ik ben 23 en heb er geen problemen mee om met ‘mevrouw’ aangesproken te worden, ‘jongedame’ vind ik ook goed, maar dat hangt er een beetje vanaf op welke manier het gezegd wordt en hoe oud de persoon in kwestie is die dat tegen me zegt.”

Ellen: „Juffrouw tot 18 en daarna: mevrouw.”

Nelly Leermakers: „Iedere vrouw is voor mij ‘mevrouw’ zoals iedere man ‘meneer’ is. Dat heeft niets met leeftijd te maken!”

Elsa: „Ik ben docente, en 26. Ik sta erop dat ik word aangesproken als ‘mevrouw’. Ook door leerlingen die qua leeftijd niet ver van mij af zitten. ‘Jongedame’ en ‘jongeman’ hoor ik heel af en toe nog, maar vaak op een denigrerende manier. ‘Juffrouw’ en ‘mejuffrouw’ vind ik geen slecht idee, maar ze zijn wel hopeloos ouderwets.”

Marinus Kruissen: „Hoe kan ‘juffrouw’ ouderwets zijn wanneer er geen goede alternatieven zijn?”

Margriet: „Ik wil op mijn 24 ste nog niet aangesproken worden met ‘mevrouw’ en ‘jongedame’ vind ik persoonlijk wat denigrerend klinken.”

Als ik het mag samenvatten: we komen er niet helemaal uit. ‘Juffrouw’ wordt over het algemeen te ouderwets gevonden, maar een goed alternatief ontbreekt nog steeds. Toch zal ik mijn leven beteren en niet meer te gauw ‘juffrouw’ zeggen tegen een verkoopster.

En nu iets heel anders. Deze week schreef ik over de Jeroen Bosch-tentoonstelling in het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Door een slordige formulering wekte ik bij sommige lezers de indruk dat daar de Tuin der lusten hangt. Die hangt er ook, maar uiteraard alleen de door een navolger geschilderde kopie. Voor het origineel zult u naar het Prado in Madrid moeten, of u nu juffrouw, jongedame, mevrouw of meneer bent.