Inheemse jeugd wil niet meer leven

Inheemse jongeren plegen relatief vaak zelfmoord. Er is geen simpele oplossing.

In het armoedige reservaat wonen zo’n 2.000 inheemsen. Foto’s Jackie Hookimaw-Witt/Reuters, Frank Gunn/Reuters

‘Ik weet niet hoever de gesprekken zijn gegaan, ik weet alleen dat iemand de kinderen hoorde praten over een plan om zelfmoord te plegen”, zei Anna Betty Achneepineskum, plaatsvervangend stamhoofd van de Nishnawbe Aski Nation deze week tegen The Canadian Press. „Als dat geen zelfmoordverbond is, dan weet ik het niet meer.”

Een schokkende reeks zelfmoordpogingen in Attawapiskat, een afgelegen inheems reservaat, heeft in Canada de aandacht gevestigd op een ‘zelfmoordepidemie’ onder de achtergestelde inheemse bevolking van het land. In de armoedige gemeenschap van ongeveer 2.000 inwoners in noordelijk Ontario werd dit weekeinde de noodtoestand uitgeroepen nadat elf inwoners zaterdag een einde aan hun leven probeerden te maken. Ten minste zeven jongeren in Attawapiskat werden vervolgens opgepakt door de politie, uit angst dat ze het voorbeeld van de elf zouden volgen en collectief zelfmoord zouden proberen te plegen.

Sinds september blijken meer dan 100 mensen zelfmoordpogingen te hebben gedaan. Eén persoon kwam echt om het leven. Ook in andere reservaten, vaak geplaagd door armoede, verveling, alcoholisme, werkloosheid en gebrek aan schoon water en goede huisvesting, is zelfmoord een van de belangrijkste doodsoorzaken.

Nationale tragedie

Vooral inheemse jongeren proberen een eind aan hun leven te maken. Uit een rapport van het Canadian Institute of Health blijkt dat het zelfmoordcijfer onder jongeren van 15 tot 24 jaar (126 op de 100.000) vijf tot zes keer zo hoog ligt als onder Canadese jongeren in het algemeen (24 op de 100.000). Perry Bellegarde, hoofd van de Assembly of First Nations, spreekt van „een nationale tragedie”.

Oplossingen zijn niet eenvoudig. Jongeren in het vermeende zelfmoordverbond zijn naar de lokale kliniek gebracht, waar ze psychische zorg krijgen. Maar omdat de kliniek overbelast is, zijn enkelen ondergebracht in de gevangenis – de enige plek waar de autoriteiten kunnen instaan voor hun veiligheid.

Door de grote afstand tot de bewoonde wereld is permanente zorg moeilijk – en dat geldt ook voor ontplooiingsmogelijkheden. Specialisten worden meestal eens per week ingevlogen, of doen aan ‘telezorg’ op afstand. Banen ontbreken, het onderwijs is meestal ver onder de maat vergeleken bij de rest van Canada.

Ondergebracht op kostscholen

Ook de geschiedenis een belangrijke factor bij het hoge zelfmoordcijfer. Decennialang werden kinderen met een inheemse achtergrond weggehaald bij hun ouders en ondergebracht op kostscholen, waar werd geprobeerd hun Indiaanse identiteit uit te wissen. Psychologisch, lichamelijk en seksueel misbruik op die instellingen liet diepe wonden na. Familiebanden werden verscheurd, met aanhoudende sociale en identiteitsproblemen tot gevolg.

De Canadese regering heeft in 2008 excuses aangeboden voor deze „culturele genocide”. Onder de tientallen aanbevelingen die een nationale Waarheids- en Verzoeningscommissie vorig jaar deed, was een strategie om zelfmoord te bestrijden.

Premier Trudeau noemde de zelfmoordpogingen „hartverscheurend”. Hij wil een nieuwe relatie opbouwen tussen de overheid en de inheemse bevolking. „Het is niet te accepteren voor een land dat zo rijk is aan hulpbronnen als Canada dat jonge mensen op een punt komen dat hun leven waardeloos lijkt”, zei de minister van gezondheidszorg, Jane Philpott, in een spoeddebat in het parlement.

Maar ook in 2011 werd al eens de noodtoestand in Attawapiskat uitgeroepen, toen wegens het tekort aan huisvesting. Het opperhoofd ging in hongerstaking. In 2014 liepen bewoners naar de hoofdstad Ottawa om aandacht te vragen voor hun lot. Telkens trok de acute crisis nationale aandacht. Maar als die weer verslapt, blijft alles bij het oude, leert de ervaring.