Column

De wereldeconomie levert niet langer zekerheden aan huis

Te lang, te traag. Met die woorden typeert het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de toestand van de groei van de wereldeconomie. Het is nu acht jaar geleden dat de eerste tekenen van de financiële crisis zich openbaarden bij de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns, een vulkaan die tot uitbarsting zou komen bij het bankroet van Lehman Brothers in het najaar van 2008. Met name het Westen dreigt nu te blijven hangen in wat ooit het Nieuwe Normaal heette: een langdurige periode van zeer lage groei en lage inflatie.

Ontgoocheling door het gebrek aan vooruitgang heerst. De baanzekerheid is minder dan voorheen. De middenklasse voelt de druk op het inkomen. De overtuiging dat de volgende generatie het beter krijgt, wankelt. En de oude dag is minder zeker. De financiële sector wordt nog steeds gewantrouwd en het gevoel van ongelijkheid neemt toe, recent nog aangewakkerd door de onthullingen over internationale belastingconstructies.

Zo wankelt nu van de weeromstuit het geloof in veel veranderingen die vooruitgang en welvaartsgroei beloofden: van de flexibilisering van de arbeidsmarkt tot het versoberen van de verzorgingsstaat, van internationale integratie tot vrijhandel. Globalisering wordt bedreigd door wat het IMF een „naar binnen gericht nationalisme” noemt. In Europa wakkeren de vluchtelingencrisis en het terrorisme dat gevoel aan.

Het is lastig om hier een diagnose van te stellen. De opkomst van China, die met adembenemende snelheid 1,4 miljard mensen aan de vrije wereldeconomie toevoegde, is een schok van ongekende omvang geweest. De voorspelbare wereld onder de Amerikaanse paraplu maakt plaats voor een onzeker internationaal klimaat waar meerdere machtsblokken ontstaan. Demografie speelt een rol, net als de internetrevolutie. De schaduwzijden van een ontketend kapitalisme eveneens. De westerse werknemer voelt zich klemgezet tussen zijn Chinese concurrent en een robot.

In het Westen is altijd naar het moderne Chinese model gekeken als naar een ongeschreven pact: de Communistische Partij wordt daar de macht gegund op voorwaarde dat zij welvaartsgroei levert. Maar wie naar de sluimerende onvrede in Europa en de VS kijkt, zou bijna concluderen dat het hier in wezen weinig anders is. De opstand tegen de ‘elite’ en het ‘systeem’ – waarvan de definitie overigens nogal onduidelijk is – wint veld nu die niet langer welvaartsgroei en zekerheid voor iedereen leveren. De tijd raakt op, zegt het IMF. Een duurzame economische opleving zou veel onvrede wegnemen en de twijfel logenstraffen. Maar totdat dit wordt bereikt leven we in ‘interessante tijden’ – in de Chinese definitie.