Staat mag persvrijheid in detentiecentra niet beperken

De Dienst Justitiële Inrichtingen eiste inspraak in de fotokeuze van een fotograaf. Dat mag niet, oordeelde de rechter.

Een luchtplaats bij een isoleercel in een detentiecentrum voor vreemdelingen. Foto Robert Glas / Hollandse Hoogte

Ook in en rondom detentiecentra geldt volledige persvrijheid. Die uitspraak deed de rechter woensdag in een zaak tussen fotograaf Robert Glas en de Nederlandse Staat.

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) eiste inspraak in de fotokeuze- en context voor publicatie van de foto’s die Glas maakte in een detentiecentrum voor vreemdelingen. Volgens de rechter is dit onrechtmatige inperking van de vrijheid van meningsuiting waar geen gegronde reden voor is, zoals bijvoorbeeld privacyschending. In een reactie tegenover NRC zei Glas:

“Deze uitkomst was verwacht, maar ik ben er zeker tevreden mee. Journalisten die nog steeds dit soort contracten bij het ministerie moeten tekenen, kunnen in het vervolg naar deze uitspraak verwijzen.”

Eerder al Grondwet geschonden

In december oordeelde de rechter al dat de Nederlandse staat heeft zich schuldig had gemaakt aan het schenden van zowel de Grondwet als het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens door contractuele voorwaarden op te leggen voor het verspreiden van foto’s van detentiecentra. Ook die zaak was aangespannen door Glas.

Glas maakte voor Vrij Nederland (VN) een fotoserie waarin beelden voorkwamen van detentiecentra, waarin illegalen die hun uitzetting afwachten worden vastgehouden. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie stond Glas pas na een kort geding toe om de serie te maken. Hij mocht de beelden echter pas publiceren nadat zowel hijzelf als Vrij Nederland een contract had gesloten met de staat. In die overeenkomst stond dat de serie alleen mocht worden gepubliceerd na toestemming van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

Dat contract was volgens het hof dat in december uitspraak deed strijdig met de Nederlandse Grondwet. Die verbiedt namelijk zogeheten “preventieve censuur”. Ook was er geen wettelijke grondslag voor het aan banden leggen van de persvrijheid, zoals volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens wel vereist is.

Steun voor Glas

Glas maakte foto’s van isoleercellen en luchtkooien, waar geïsoleerde gedetineerden één uur per etmaal worden “gelucht”. De fotograaf schoot geen afbeeldingen van mensen. De serie werd in mei 2015 gepubliceerd in VN.

Zowel in binnen- en buitenland beschuldigden belangenverenigingen voor journalisten de Nederlandse staat van censuur. De Nederlandse Vereniging van Journalist (NVJ) sprak van een principiële zaak en ook de internationale organisatie Verslaggevers Zonder Grenzen beschuldigde het ministerie van censuur. Maandblad Wordt Vervolgd besloot in novemberdrie foto’s van Glas te publiceren zonder vooraf toestemming te vragen bij Justitie.