Is er redding voor meldonium-sporters? Vijf vragen en antwoorden

Vijf vragen over doping Sporters die begin dit jaar zijn betrapt op meldonium krijgen mogelijk gratie, blijkt uit een e-mail van WADA.

De Russische tennisster Maria Sjarapova, nadat ze in 2014 Roland Garros heeft gewonnen. Een maand geleden werd bekend dat zij in januari bij de Australian Open is betrapt op meldonium. Foto Vincent Kessler/REUTERS

Sporters die voor 1 maart van dit jaar op meldonium zijn betrapt ontlopen zeer waarschijnlijk hun straf. Dat blijkt uit een e-mail die het wereldantidopingbureau WADA dinsdag aan de internationale sportbonden en de nationale dopingautoriteiten heeft gestuurd.

In de mail erkent WADA dat het wetenschappelijk bewijs ontbreekt voor een korte afbraakperiode van meldonium. Waarschijnlijk blijft het hartmedicijn, dat eveneens het uithoudingsvermogen verhoogt, langer dan verondersteld in het lichaam. Daarmee zou de hausse aan positieve testen zijn te verklaren, sinds meldonium per 1 januari dit jaar op de dopinglijst is geplaatst zijn 172 sporters betrapt op het middel.

1 Welke maatregelen heeft WADA genomen?

De sportbonden wordt twee mogelijkheden geboden. De eerste is om lopende tuchtprocedures stop te zetten. Dat lijkt directeur Herman Ram van de Nederlandse dopingautoriteit de meest voor de hand liggende stap. Hij verwacht time-outs tot WADA meer duidelijkheid heeft verschaft. De tweede opening die WADA biedt is een voorlopige straf op te heffen. In dat geval kunnen sporters als de tennisster Maria Sjarapova en de schaatser Pavel Koelizjnikov met onmiddellijke ingang weer in wedstrijden uitkomen. Aan beide maatregelen kleven volgens Ram bezwaren. Sporters kunnen uitkomen in wedstrijden terwijl dat achteraf niet gerechtvaardigd was. Wat in zo geval te doen met de gewonnen medailles en eventuele geldprijzen? WADA geeft daarop geen antwoord.

2 Probeert WADA met een mogelijk ‘meldonium-pardon’ een impulsief besluit te corrigeren?

In feite wel. Nadat meldonium op de dopinglijst was geplaatst, en per 1 januari 2016 voor sporters tot verboden product was verklaard, protesteerden deskundigen tegen de juistheid van dat besluit. Hun belangrijkste bezwaar: waar staat geschreven dat meldonium prestatieverhogend is? Daarvoor ontbreekt elk wetenschappelijk bewijs. Emeritus hoogleraar bewegingswetenschapper Harm Kuipers behoorde tot de groep criticasters. Hij noemde in NRC de studies die over meldonium zijn verschenen „van nul en generlei waarde”. Voormalig atletiektrainer Henk Kraaijenhof zei in Trouw dat er niet het geringste bewijs is geleverd dat meldonium sportprestaties verbetert. Van oneerlijk voordeel is geen sprake, luidt zijn oordeel.

3 Waarom heeft WADA meldonium desondanks op de dopinglijst gezet?

Volgens Kuipers – voormalig lid van de List Committee van WADA, het panel deskundigen dat de dopinglijst samenstelt – is dat politiek ingestoken. Uit analyse van de dopingstalen bleek dat de laatste jaren opvallend veel sporters uit Oost-Europa meldonium gebruikten. Die vaststelling viel samen met onthullingen over gestructureerd, grootschalig dopinggebruik in de Russische atletiek. Een WADA-commissie, onder leiding van oud-voorzitter Dick Pound, kwam tot het vernietigende oordeel dat de Russische atletiek verziekt is van doping en daar in alle geledingen, van overheid tot bond, aan wordt meegewerkt. Naar aanleiding van dat rapport heeft de wereldatletiekbond IAAF Rusland voorlopig geschorst en dreigen Russische atleten de Olympische Spelen in Rio te missen.

4 Waarom verklaart WADA meldonium in de periode voor 1 maar tot niet verboden?

De belangrijkste reden is dat de farmaceut, het Letse bedrijf Grindeks, heeft verklaard dat meldonium langer in het lichaam blijft dan verondersteld. WADA ging er aanvankelijk van uit dat het middel, een zogeheten hydrofiele stof, volgens de gangbare methode, dus binnen een paar dagen uit het lichaam zou verdwijnen. Nu erkent WADA dat die aanname niet wordt ondersteund door wetenschappelijk bewijs. Intussen wordt bij verschillende WADA-laboratoriums onderzoek gedaan naar de ‘excretieduur’, de afbraakperiode van meldonium. Met die resultaten hoopt WADA een instrument in handen te krijgen om een verbod op meldonium alsnog te rechtvaardigen.

5 Liggen aan het besluit van WADA ook politieke argumenten ten grondslag?

Ongetwijfeld, want WADA is deels een politiek orgaan. De organisatie wordt voor de helft bekostigd door de overheden. Bovendien heeft de Russische sportminister Vitali Moetko sinds de bekendmaking van Grindeks dat het middel langduriger dan aangenomen in het lichaam blijft, sterk aangedrongen op amnestie. Hij noemde het onbestaanbaar dat een middel op de dopinglijst is gekomen zonder dat de werking ervan duidelijk is gemaakt. De Britse voorzitter Craig Reedie van WADA neemt inmiddels een deemoedige houding aan en zei woensdag tegen persbureau AP dat de grote hoeveelheid positieve meldonium-testen aangeeft dat de sporters waarschijnlijk niets is te verwijten.