Nul migranten haalde Rutte net niet

Het aantal vluchtelingen moet in 6 tot 8 weken sterk dalen, zei premier Rutte in januari. Die deadline is ruim voorbij. Tijd om de balans op te maken.

Reddingsvesten en een „gammel bootje” op het Griekse Lesbos, december 2015. In de verte ligt Turkije. Foto Muhammed Muheisen/AP

Maandenlang trekken nu al op de televisie de beelden voorbij van vluchtelingen die in Griekenland vanuit Turkije in boten zijn aangekomen. Geen gewone boten. „Gammele bootjes”, worden ze steevast genoemd. Er werden dit jaar al 716 slachtoffers geregistreerd.

Het beeld doet inmiddels vertrouwd aan. Wat de kijker ziet, is desolaatheid: trieste beelden, emotionele beelden, confronterende beelden.

Daartegenover staat het beleid en het bijbehorend taalgebruik. Zoals De taal zoals die bijvoorbeeld wordt gebezigd in brieven van het kabinet aan de Tweede Kamer. Dan staat er: „Dit betekent dat hervestigingsinspanningen van lidstaten kunnen worden gesaldeerd met hun verplichtingen onder deze reserve.”

In het beleid tellen de getallen.

En getalsmatig lijkt het beleid te gaan werken. Het was premier Rutte die op 20 januari van dit jaar als net begonnen roulerend voorzitter van de EU tijdens een toespraak voor het Europees Parlement een ambitieuze uitspraak deed over de aanpak van de vluchtelingencrisis die de Europese Unie toen al meer dan een half jaar in haar greep had. „Binnen zes tot acht weken moeten we een sterke daling realiseren in het aantal vluchtelingen”, aldus de premier. Hij wilde zelfs naar „nul”.

Omlaag? De cijfers stegen toen alleen nog maar. De eerste drie weken van het nieuwe jaar hadden zich al 30.000 vluchtelingen gemeld. En dan moest het hoogseizoen – als het weer beter was en de zee kalmer – nog beginnen. Dat was dan ook de échte reden voor Ruttes deadline. Voor de lente moest een oplossing zijn gevonden.

Het keerpunt was de definitieve afspraak die de EU op 18 maart met Turkije maakte. Vanaf 20 maart zou dit land alle vluchtelingen die dan nog de oversteek maakten naar Griekenland terugnemen. Samen met het sluiten van de Griekse grens met Macedonië zat Europa zo eigenlijk op slot.

Voor veel geld aanmonsteren bij een mensensmokkelaar was zinloos. Zei de theorie, en zegt nu ook de praktijk. De jongste telling van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR komt op een gemiddelde van 94 vluchtelingen per dag die zich in Griekenland melden. Eind februari ging het nog om een dagelijks gemiddelde van 2.538 vluchtelingen. Bijna nul. Operatie Egeïsche Zee is dus nagenoeg geslaagd. Maar ook het voorspelde gevolg tekent zich af. De mensensmokkelaars verleggen hun routes. De Italiaanse kustwacht redde deze week al 4.000 migranten uit de wateren tussen Italië en Libië.

Ondertussen zit in Griekenland een groot aantal ‘oude’ vluchtelingen vast. Bij de grens met Macedonië houden zich in de plaats Idomeni naar schatting zo’n 11.000 mensen op. De Europese Commissie heeft Griekenland dinsdag gemaand de grens met Macedonië beter te bewaken, zoals was overeengekomen.

Het nakomen van alle afspraken. Daar was het premier Rutte om te doen toen hij zijn ‘terug-naar-nul-afspraak' in januari deed. Afspraken met wederzijdse verplichtingen. Daar herinnerde de Europese Commissie dinsdag fijntjes aan met de bekendmaking dat het herplaatsen van vluchtelingen in andere EU-lidstaten ver achter liep bij de doelstellingen. Dit geldt ook voor Nederland. Het debat van de Tweede Kamer met premier Rutte is daarom dan ook nog lang niet voorbij.