Warmlopen voor nieuw referendum

Uit de wandelgangen Lang niet alle wetten zijn ‘referendabel’. Maar wat te denken van een raadpleging over TTIP?

Deelnemers met maskers van premier Mark Rutte en president Barack Obama van de VS tijdens een grote demonstratie tegen het omstreden handelsverdrag TTIP. Foto ANP / Jerry Lampen

Meer referenda in aantocht

De consequenties van het nee tegen het associatieverdrag met Oekraïne laten nog maanden op zich wachten. Premier Rutte zal deze woensdagavond in de Kamer benadrukken dat daar trage en lastige onderhandelingen in Brussel aan voorafgaan. Ook evaluatie en herziening van de referendumwet duren zeker een half jaar. Intussen lopen initiatiefnemers voor nieuwe referenda warm. Voor een petitie die oproept handelsverdragen met de VS (TTIP) en Canada (CETA) te referenderen, zijn al bijna 100.000 handtekeningen verzameld.

Niet alles is referendabel

Niet alles wat het kabinet doet, kan met een referendum aan het wankelen worden gebracht. Alleen wetten die door de Tweede en Eerste Kamer zijn aangenomen, komen in aanmerking. Andere mogelijk controversiële besluiten, zoals over militaire missies of de locatie van een asielzoekerscentrum, vallen er sowieso buiten. Maar niets lijkt meer referenda over internationale verdragen in de weg te staan. Of toch?

Nog geen zicht op een uitspraak

Het blijkt nog maar de vraag of CETA en TTIP in aanmerking komen. Handelsverdragen hoeven niet door lidstaten door wetgeving geratificeerd te worden, politieke of ‘gemengde’ verdragen wel. Het Hof van Justitie van de EU is anderhalf jaar geleden gevraagd de scheidslijn daartussen vast te leggen. Dat oordeel kan bepalend zijn, maar, zegt een woordvoerder, er is „nog geen zicht op een uitspraak”.

Dat beseft ook Niesco Dubbelboer, als oud-PvdA-Kamerlid indiener van de referendumwet en nu drijvende kracht achter de voorgenomen referenda. Schrappen van de opkomstdrempel, mogelijke uitkomst van de evaluatie, kan een succesvol referendum ook bemoeilijken. Nu maakt die drempel het raadgevend referendum de facto bindend.

Dubbelboer hoopt nog altijd op een écht bindend referendum. Een daarvoor vereiste wijziging van de Grondwet is zonder steun van de VVD onwaarschijnlijk, maar stel dát het lukt: kunnen we dan een referendum over referenda houden? Nee dus, de Grondwet is uitgesloten van referenda.
.