Jarig Van Abbe (80) onderzoekt publieke ruimte

‘Wordt de straat opnieuw veroverd?” was de vraag waarmee de legendarische tentoonstelling De Straat. Vorm van samenleven in het Van Abbemuseum in Eindhoven in 1972 besloot. „Media als krant, telefoon, radio en tv” hadden „een aantal functies van de straat overgenomen”, stelden de samenstellers vast, en „daarmee is ook het politiek en sociaal gebruik van de straat veranderd.” In het digitale tijdperk, dat in 1972 nog lang niet was aangebroken, hebben internet en sociale media nog meer functies overgenomen van de straat oftewel de publieke ruimte waar men ‘de ander’ ontmoet. Het was daarom een goed idee om weer een tentoonstelling aan de straat te wijden, met als vraag: van wie is de straat?

Helaas is de uitvoering daarvan minder. Geen van de vier bijdragen aan Van wie is de straat? geeft het begin van een antwoord op de vraag in de titel. Ook de invloed van nieuwe media op de straat speelt geen rol.

Het project Refugee Republic van onder andere Jan Rothuizen, de tekenaar die bekend is geworden door de Zachte Atlas van Amsterdam, laat zien hoe een vluchtelingenkamp voor 58.000 Syrische Koerden in Noord-Irak is veranderd in een complete stad. Crimson Architectural Historians heeft een vele meters lange – en saaie – panoramatekening ingeleverd van tien historische demonstraties, waaronder de Nieuwmarkt-rellen in Amsterdam (1975) en de demonstraties op het Tahrirplein (2011).

De architecten van ZUS, bekend van de Luchtsingel in Rotterdam, hebben analysetekeningen gemaakt van 101 al dan niet uitgevoerde ontwerpen voor steden, woonwijken, pleinen en straten uit alle tijden, waaronder Pompeï, de Amsterdamse grachtengordel en La Ville Radieuse van Le Corbusier. Ze komen tot een conclusie die ze ook zonder de 101 analyses hadden kunnen trekken. Zoals vele stadssociologen de laatste twintig jaar al hebben beweerd, heeft er „een implosie van het publieke domein” plaatsgevonden: de publieke ruimtes zijn vervangen door de besloten, private ruimtes van pretparken, gated communities en shopping malls.

De vierde – en interessantste – bijdrage is van !melk, het New Yorkse bureau van de Nederlandse landschapsarchitect Jerry van Eijck, en gaat over de metamorfose die de fameuze Strip in Las Vegas heeft doorgemaakt sinds 1972. Opmerkelijk genoeg kreeg !melk van Las Vegas, dat grotendeels bestaat uit pretparken en shopping malls, de opdracht om van het onbestemde gebied tussen de de tot immense complexen uitgegroeide casino’s en de trottoirs van de Strip een aantrekkelijke publieke ruimte te maken. Het eerste deel van !melks ontwerp, een park met paviljoens, is onlangs opgeleverd.