Ives Ives Baby

Die gekke Bernie Sanders. Hij blijft maar staatjes winnen. Te kleine staatjes om de Democratische nominatie in de wacht te slepen misschien, maar het is toch enig allemaal. In de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen beloofde ik over Amerikaanse klassieke muziek te schrijven om in de stemming te komen.

Vandaag: Charles Ives (1874-1954).

De carrière van Ives behoort tot de meest opmerkelijke uit de muziekgeschiedenis. Hij werd geboren in Danbury, Connecticut. Hij kwam uit een rijke familie, zijn vader was de eerste die in de muziek was gegaan. Zoon Charles schreef zijn eerste composities nog in een romantisch idioom, maar werd een van de grote muziekvernieuwers.

In veel van Ives’ werk lijkt het alsof je twee stukken tegelijk hoort. Volgens de overlevering raakte Ives geïnspireerd toen hij twee marching bands tegen elkaar in hoorde marcheren. Ives schreef polyritmisch (meerdere ritmes tegelijk) en ook polytonaal (meerdere toonsoorten). Een van de bekendste voorbeelden is The Unanswered Question (eerste versie: 1908). De strijkers spelen conventionele, gedragen akkoorden. Tot zover niets aan de hand. Maar dan komt de trompet: een partij die uit een ander stuk lijkt geknipt, als een vraag. Andere blazers komen erbij, maar tot een dialoog komt het niet. Hun partijen worden steeds verontrustender.

Wat zo bijzonder is aan Ives’ carrière, was dat hij die stukken in zijn vrije tijd schreef. Aanvankelijk was hij organist, maar zijn muziekcarrière kwam niet echt van de grond. Ives werd verzekeringsagent. In de jaren dertig kwam de Amerikaanse muziekelite ineens tot de ontdekking dat in Ives een groot vernieuwer school, en dat hij met zijn polytonaliteit zelfs vooruitliep op de ontwikkelingen in Europa. Ives wist best wat er in Europa speelde, maar de Europese avant-garde had geen idee wat Ives in de relatieve rust aan de Amerikaanse oostkust had uitgespookt.

Toen Ives eindelijk beroemd was, schreef hij geen nieuwe stukken meer: hij had het componeren in 1927 opgegeven. Wel reviseerde hij zijn stukken uitgebreid. In 1954 overleed hij aan de gevolgen van een beroerte. Op dat moment gold hij als de belangrijkste Amerikaanse vertegenwoordiger van het modernisme. Hij was ook écht Amerikaan, blijkt alleen al uit de titels van zijn stukken. Three Places in New England (mijn favoriet). De Holiday Symphony, met delen als Washington’s Birthday en The Fourth of July. Of neem het geniale Central Park in the Dark.

Met Bernie Sanders heeft Ives trouwens niet zo veel gemeen. Allebei vooruitstrevende mannetjes, dat dan weer wel.