Hij was totaal gestoord, zeggen de rechters

Rechtbank Bart van U. doodde zijn zus en Els Borst. Hij kreeg woensdag tbs met dwangverpleging. Zijn familie wil dat hij straf krijgt en dat hoger beroep volgt.

Beeld Aloys Oosterwijk/ANP

Bart van U. (40) kreeg woensdag het vonnis waar hij de Rotterdamse rechtbank om had gevraagd. Maar na afloop van de zitting bleek dat de man, die heeft bekend in 2014 oud-minister van staat Els Borst (81) en een jaar later zijn zus Loïs (43) om het leven te hebben gebracht, de rechterlijke uitspraak nog niet echt kan bevatten, zo vertelde zijn advocaat Noëlle Pieterse. De verdachte hoorde het vonnis zonder vertoon van emoties aan. Zelf was de raadsvrouw wel blij met het vonnis, zei ze.

Tbs met dwangverpleging is de maatregel die de rechtbank Bart van U. oplegde. Hij hoeft niet eerst nog een celstraf van acht jaar te ondergaan zoals het Openbaar Ministerie had geëist. Het is het oordeel dat Pieterse de rechters twee weken eerder ook had gevraagd.

Hij is niet gestoord, zegt de familie, hij doet alsof. Hij is een calculerende gek

Haar cliënt die zijn oudste zus in 2015 naar eigen zeggen met veertig messteken doodstak op de overloop van de Kralingse woning die ze met hem deelde omdat hij kwaad was dat ze hem op eierkoeken trakteerde – die lustte hij niet – was immers totaal gestoord. Dan past volgens de advocate geen straf maar ‘slechts’ een behandeling.

De ouders en de drie zussen van Bart van U. zijn allerminst tevreden met dit vonnis. Ze lieten een woordvoerder zeggen de uitspraak te zien als „een forse domper” die „emotioneel moeilijk aanvaardbaar” is. De strenggelovige familie wil dat het Openbaar Ministerie in hoger beroep gaat om bij het gerechtshof alsnog een straf voor hun gewelddadige familielid af te dwingen.

Doodsangst

Tot op de dag van vandaag leeft de familie van Van U. in doodsangst. Dat vertelde de zus van Bart, Sara, vorige maand tijdens de behandeling van de strafzaak.

De broer is in hun ogen een calculerende gek. Hij doet vooral alsof hij gestoord is als hem dat goed uitkomt. Zo zegt de in 1976 geboren, eveneens zeer gelovige Bart op zijn zevende tijdens een koortsdroom al een visioen te hebben gehad om Els Borst te doden. Het was een goddelijke opdracht omdat Borst verantwoordelijk was voor wetgeving op het gebied van euthanasie. Opvallend, omdat rond 1983 het euthanasiedebat niet speelde en Borst pas tien jaar daarna minister werd.

Bart van U. heeft „eilandjes van gezond verstand”, noemt de familie dat. Ook de gedragsdeskundigen van het Pieter Baan Centrum die de verdachte twee keer over een periode van zeven weken hebben geobserveerd, concluderen dat de verdachte sterk verminderd toerekeningsvatbaar was toen hij de vrouwen doodde. Maar niet volledig. Volgens forensisch psychiater Ronald Rijnders heeft Van U. een ziekelijke stoornis maar hij wordt daar volgens de psychiater niet honderd procent door gestuurd.

„Wij vinden het onwaarschijnlijk dat Bart volledig ontoerekeningsvatbaar zou zijn toen hij twee zeer geliefde mensen op gewelddadige wijze het leven ontnam. Met enkel tbs ontloopt de dader zijn verdiende straf”, klaagt de familie Van U. in hun verklaring.

Altijd messen op zak

De rechters oordelen evenwel dat Van U. wel degelijk geheel ontoerekeningsvatbaar was toen hij zijn slachtoffers doodstak. De magistraten negeren het oordeel van de gedragsdeskundigen. „De rechtbank heeft de verdachte op basis van het dossier en het verhandelde ter zitting leren kennen als een persoon die door zijn psychiatrische ziekte in een andere, parallelle werkelijkheid lijkt te leven”, zeggen de rechters. In die wereld liep Bart van U. rond met een kogelvrij vest en altijd messen op zak.

In allebei de gevallen handelde Van U. volgens de rechtbank „vanuit een plotselinge gemoedsopwelling”. Op dat moment had hij last van „waanideeën”. Van U. moet daarom worden beschouwd als ontoerekeningsvatbaar. „Anders dan de deskundigen brengt de rechtbank dit tot het oordeel dat ten tijde van de gepleegde feiten bij de verdachte sprake was van een massale doorwerking van het bestaande ziektebeeld, waardoor deze feiten de verdachte niet kunnen worden toegerekend.”

De familie van Els Borst heeft laten weten wel te kunnen leven met het vonnis. Het OM bestudeert de uitspraak nog en laat later weten of het in beroep gaat, zegt een woordvoerder.

Psychisch ziek

Bij de maatregel van tbs wordt na vier jaar geëvalueerd of de behandeling nog moet worden voortgezet. Daarna wordt om de twee jaar bekeken of de behandeling al kan worden beëindigd.

De rechtbank zegt te verwachten dat er „een langdurige, jarenlange behandeling” van Van U. nodig zal blijken te zijn. „De verdachte is niet alleen psychisch ernstig ziek, maar is daardoor ook (naar is gebleken) extreem gevaarlijk”.

Dat maakt opsluiting voor lange tijd nodig.