Elke burger mag meekijken bij met geld schuivende concerns

Nieuwe Europese regels moeten belastingontwijking door multinationals tegengaan. Er is nu al kritiek.

Demonstrant bij de Europese Commissie in Brussel, dinsdag. Oxfam and Transparency International protesteerden tegen uitblijvende financiële hervormingen. Later op de dag presenteerde eurocommissaris Hill strengere EU-regels in Straatsburg. Foto John Thys / AFP

De Europese Commissie heeft multinationals dinsdag opnieuw in de schijnwerpers gezet, met een wetsvoorstel dat belastingontwijking moet bemoeilijken. De publieke verontwaardiging was al groot, na onder meer de Starbucks-affaire, maar heeft door de Panama Papers een kookpunt bereikt. „We moeten het momentum grijpen”, zei eurocommissaris Jonathan Hill (Kapitaalmarkten) dinsdag in Straatsburg.

In januari stelde Brussel al voor om een aantal populaire ‘belastingtrucs’ in de ban te doen. Nu wil de Commissie dat grote bedrijven op hun websites per land precies en overzichtelijk gaan rapporteren over omzet, winst en betaalde belasting. Dit moet voorkomen dat winsten worden doorgesluisd naar landen met een fiscaal gunstig klimaat, waar het geld niet is verdiend.

Bedrijven moeten worden afgerekend op hun economische activiteit „en niet op de creativiteit van hun belastingadviseurs”, aldus Hill. „Dit zegt iemand die schaamteloos pro-business is.”

Uit een in opdracht van het Europees Parlement verrichte studie blijkt dat EU-landen jaarlijks 50 tot 70 miljard euro mislopen als gevolg van belastingontwijking. Bovendien levert het multinationals een aanzienlijk concurrentievoordeel op ten opzichte van bedrijven die niet grensoverschrijdend opereren. Wie niet internationaal kan schuiven met winsten en omzetten betaalt gemiddeld 30 procent meer belasting, blijkt uit studies.

Bedrijven in toom houden

In november vorig jaar besloten de rijkste landen (G20) al dat multinationals per land openheid van zaken moeten geven aan de relevante belastingautoriteiten. Wat de Commissie nu voorstelt, gaat weer een stap verder, omdat niet alleen belastinginspecteurs maar ook alle burgers straks mogen meekijken. „Dit is geen kritiek op nationale belastingautoriteiten, maar een aanvullende maatregel zodat er een geïnformeerd debat kan ontstaan”, zegt Hill. „Ons belastingsysteem is zo ingewikkeld geworden dat het voor bedrijven logisch is geworden om veel geld te besteden aan belastingplanning, terwijl ze dat beter in hun klanten kunnen steken.”

Het publiek krijgt straks wel minder te zien, omdat sommige informatie raakt aan bedrijfsgeheimen. Maar volgens Hill zal het genoeg zijn om bedrijven in toom te houden. Ze moeten straks per land duidelijkheid verschaffen over het aantal werknemers en behaalde omzet en winst. Ook moeten bedrijven melden hoeveel belasting ze hadden moeten betalen in een bepaald jaar en hoeveel ze uiteindelijk hebben betaald, en moeten ze het eventuele verschil nader verklaren.

De nieuwe regels gelden alleen voor bedrijven met een jaaromzet van meer dan 750 miljoen euro. Dat leidde dinsdag meteen al tot gemor. Moet er niet een veel groter net worden uitgeworpen? Volgens de Commissie valt de nu gekozen grens samen met 90 procent van de omzet die door multinationals wordt gehaald. Het gaat om zesduizend bedrijven, waarvan tweeduizend binnen Europa. Commissie-ambtenaren verzekeren dat daar alle multinationals tussen zitten die een ‘agressief’ belastingbeleid voeren.

Zwarte lijst van belastingparadijzen

Er is meer kritiek. De nieuwe regels gelden alleen voor activiteiten in de EU. Voor de rest van de wereld volstaan ‘geaggregeerde’ cijfers, dus niet per land opgesplitst. Volgens de Commissie is dat onvermijdelijk: zij kan alleen Europese bedrijven dwingen om over álle landen openheid van zaken te geven. Dat eisen, terwijl niet-Europese bedrijven alleen algemene informatie hoeven aan te leveren, zou voor oneerlijke concurrentie zorgen.

Brussel maakt een uitzondering voor belastingparadijzen, waarvoor een zwarte lijst moet komen: lopen de geldstromen daarlangs, dan moet de informatie wél weer gedetailleerd zijn. Na de Panama Papers achtte Hill deze aanscherping noodzakelijk. Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) verwelkomt dat. „Maar waarom moet het publiek in het duister blijven tasten over activiteiten elders in de wereld, zoals in ontwikkelingslanden? Zij behoren tot de grootste slachtoffers van belastingontwijking.”

De grootste zorg is echter of de Commissie weet te overtuigen tijdens de komende onderhandelingen. EU-landen zijn niet happig op Europese bemoeienis. Volgens het FD is Nederland hard bezig eerdere Commissie-voorstellen af te zwakken, zoals die over beperking van de deelnemingsvrijstelling, een typisch Nederlandse regeling waardoor bedrijven geen belasting betalen over de winsten van dochterbedrijven, ook als die elders ‘te laag’ zijn belast. De Commissie wil bovendien dat de zwarte lijst er binnen een half jaar komt, maar de criteria voor het definiëren van een belastingparadijs verschillen per EU-land. Zo beschouwt Spanje Panama niet als fiscaal vluchtoord.