De Gupta’s zijn al weg. Volgt Zuma?

Het ANC is in rep en roer door de duistere banden van president Zuma met de zakenbroers Gupta.

De Indiase zakenman Ajay Gupta (rechts) en jongere broer Atul tijdens een interview begin maart in Johannesburg.Foto Martin Rhodes/Gallo Images

Ook al waren ze ruim twintig jaar in het land, de Indiase broers Ajay, Atul en Rajesh Gupta vielen pas op toen ze in april 2013 een weelderige bruiloft organiseerden in Sun City, Zuid-Afrika’s hoofdstad van vertier. Waarom was het, vroegen de kranten zich af, dat het privévliegtuig vol bruiloftgasten mocht landen op de luchtmachtbasis Waterkloof bij Pretoria en de gasten met loeiende politiesirenes naar het casino in Suncity werden gereden? Hoe nauw waren de banden eigenlijk met president Jacob Zuma, diens zoon en zijn regering dat ze een politie-escorte verdienden? Hoever reikte hun invloed op de ministers in wier aanwezigheid de Gupta’s opvallend vaak werden gezien, in het licht van hun belangen in meer dan veertig bedrijven, actief in alle denkbare sectoren, van media tot mijnbouw?

De broers lijken nu de eerste aanwijsbare slachtoffers van de val in slow motion van president Zuma. Vorige week overleefde Zuma weliswaar een motie tot afzetting, maar steeds meer partijleden keren zich nu ook tegen hem. Dinsdag drong de belangrijke ANC-afdeling in de provincie Gauteng (met Johannesburg en Pretoria) in omfloerste bewoordingen aan op zijn terugtreden.

Volgens de krant City Press vertrok donderdag een privévliegtuig met aan boord Ajay en Atul, en ‘koffers voor meer dan twintig passagiers’ richting Dubai. Broer Rajesh zat daar al.

Bezoeken aan Dubai

De vlucht volgde op het nieuws dat de vier grote banken van Zuid-Afrika de rekeningen van de Gupta’s hadden bevroren. De gebroeders traden terug als directeuren van investeringsmaatschappij Oakbay, net als presidentszoon Duduzane Zuma, die wordt gezien als de brug tussen de president en de Gupta’s. De woordvoerder van Oakbay ontkende dinsdag tegenover persbureau Bloomberg dat de Gupta’s het land zijn ontvlucht. Het ontslag van de broers is volgens de woordvoerder „het gevolg van de onafgebroken politieke aanval op het bedrijf”.

De aanval op de Gupta’s komt uit regeringspartij ANC, waarvan de leiders zich de afgelopen weken luidruchtig distantieerden van hun bemoeienis met het landsbestuur. Hoever de invloed van de broers Gupta reikte, werd onlangs opgebiecht door de staatssecretaris van Financiën. Mcebisi Jonas zei dat de Gupta’s hem de baan hadden aangeboden van zijn baas, de door Zuma ontslagen minister Nhlanhla Nene. Dat ontslag leidde in december tot de dramatische val van de nationale munt en miljardenverliezen op de aandelenbeurs van Johannesburg. De staatssecretaris sloeg het aanbod af.

President Zuma droeg vervolgens Kamerlid Des van Rooyen voor, die onlangs een mysterieus bezoek bracht aan Dubai, waar de Gupta’s nu zitten. Ook andere ANC-bestuurders hebben sindsdien bekend door de Gupta’s te zijn benaderd voor kabinetsposten. De secretaris-generaal van het ANC riep partijleden op zich te melden met meer bewijzen van inmenging door de Gupta’s. President Zuma zelf bracht samen met zijn minister voor Staatsveiligheid onlangs ook een bezoek aan Dubai.

Betekent het vertrek van de Gupta’s het einde van die bemoeienis? „De Gupta’s en Zuma geven hun businessimperium en hun miljarden niet zomaar op”, waarschuwt columnist Max du Preez. De Gupta’s mogen dan wel zijn teruggetreden om de publieke woede te sussen, hun invloed duurt voort. Ze voeren nog steeds de regie over de krant The New Age en het televisiestation ANN7. De medewerkers van de zender kregen vorige week een brief waarin de directie waarschuwde dat hun salaris deze maand mogelijk niet wordt betaald.

Door de Gupta’s van het toneel te laten verdwijnen, wil het ANC zich distantiëren van de beschuldigingen van corruptie. De spindoctors draaien overuren, drie maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het ANC verliest aanhang onder de zwarte middenklasse in de steden.

Maar de vergroeiing van de Gupta’s met de partij is niet enkel het werk van president Zuma of zijn aanhang. De woordvoerder van de investeringsmaatschappij van de Gupta’s herinnerde eraan dat de broers bevriend waren met drie presidenten: Zuma, en zijn voorgangers Kgalema Motlanthe (interim-president 2008-2009) en Thabo Mbeki (1999-2008). Ajay Gupta zei zelfs „het dichtst bij Mbeki” te hebben gestaan.

Machtsstrijd in het ANC

De Gupta’s zijn overigens niet de enige zakenfamilie die wordt meegezogen in de machtsstrijd in het ANC. President Zuma beschuldigt miljardair Johann Rupert ervan zijn val te hebben bekokstoofd, samen met vicepresident Cyril Ramaphosa. Rupert riep Zuma deze week op om af te treden „omwille van uw kinderen”.