‘China gebruikt helft van alle antibiotica’

Dat zei presentator Rob Trip in het NOS Journaal van woensdag 30 maart.

De aanleiding

NOS-correspondent Marieke de Vries was eind maart op reportage bij een eendenfokker in China, die zijn dieren gezond probeert te houden met grote hoeveelheden antibiotica. China gebruikt zoveel antibiotica dat bacteriën resistent kunnen worden, was het nieuws.

Na afloop van de reportage gaf presentator Rob Trip duiding bij het filmpje: „China gebruikt jaarlijks de helft van alle antibiotica in de hele wereld.” Een opmerkelijk cijfer, ook voor een land met een vijfde van de wereldbevolking. Maar klopt het?

Waar is het op gebaseerd?

De informatie komt van hoogleraar milieuchemie en ecotoxicologie Guang-Guo Ying, mailt Rinke van den Brink, redacteur gezondheidszorg van de NOS. Ying baseert zich op een wetenschappelijke studie van hemzelf naar het onderwerp. Daarnaast verwijst Van den Brink naar een artikel van The New York Times en naar Europese cijfers over antibioticagebruik. In het Amerikaanse artikel staat de claim dat China verantwoordelijk is voor de helft van de antibioticaconsumptie. Als bron noemt de krant de wetenschappelijke studie van Ying.

En, klopt het?

Op naar het artikel van Ying. Dat gaat over Chinees antibioticagebruik in 2013, op basis van metingen in Chinese rivieren. In het artikel staat een aantal constateringen: dat China de grootste producent en gebruiker van antibiotica ter wereld is, dat China 162.000 ton antibiotica gebruikt en dat iets meer dan de helft daarvan naar de veestapel gaat.

Maar een claim over de helft van het wereldtotaal staat er niet in.

Ying zelf erkent in een reactie dat de 50 procent niet in zijn artikel staat, maar zegt dat het „mogelijk” is dat China de helft van alle antibiotica in de wereld gebruikt: „Als het gebruik van de wereld rond de 300.000 ton ligt, gebruikt China de helft.” Maar die 300.000 ton is een schatting, geeft hij toe.

Of die schatting ergens op slaat is moeilijk te zeggen, een wereldwijd onderzoek naar antibioticagebruik is er namelijk niet. Wel publiceerde in 2014 een groep van zeven wetenschappers onder wie epidemioloog Thomas van Boeckel een onderzoek naar antibioticagebruik in 71 landen. Alle grote landen zitten erbij.

Zij kwamen tot een andere conclusie: in 2010 was India de grootste consument van antibiotica met 13 miljard ‘standaardeenheden’ antibiotica – deze onderzoekers maten niet in tonnen. China gebruikte er 10 miljard. Voor de 71 landen komen de onderzoekers uit op een totaal van 73 miljard standaardeenheden, waarvan China 14 procent gebruikt.

Dat is nogal een andere uitkomst dan de schatting van Ying. De onderzoekers bieden daarover geen uitsluitsel. Volgens Ying is de data van Van Boeckel en collega’s „verkeerd”, want die zou bronnen missen. Van Boeckel wil de vergelijking met Ying ook niet aan, omdat hij de bron van Yings informatie niet duidelijk vindt.

Hoe zit het nou? We bellen een onafhankelijke onderzoeker, hoogleraar microbiologie Jan Kluytmans: „Het is ongelooflijk moeilijk om betrouwbare data te krijgen in India en China”, zegt hij. „Je weet niet wat een bron waard is.” Wel beaamt hij dat in zowel China als India heel veel antibiotica worden gebruikt zonder enige controle.

Conclusie

Het antibioticagebruik in China is niet met zekerheid vast te stellen, al staat het land in de wereldtop van antibioticagebruikers. Wetenschappers zijn het niet eens en betrouwbare data zijn er niet, globaal noch voor China. Wel zeker is dat de informatie niet staat in de bron waarnaar de NOS en The New York Times verwijzen. Yings cijfer is een schatting die hij nooit op papier heeft gezet en niet hard kan maken. De stelling beoordelen we als ongefundeerd.