Als je scoort op school, krijg je geld

Een economiedocent voerde een opmerkelijk eenmalig experiment uit: ze gaf leerlingen geld voor een goed cijfer. Werkte het?

Economiedocent Gertina Blanket: „Ik dacht ineens: ‘Zouden mijn leerlingen beter presteren als ik ze betaalde?” Foto Mieke Meesen

„En de winnaaarrrrrr is…!” Alsof het hier de Postcodeloterij betreft, zo wappert lerares Gertina Blanket met drie enveloppen. Haar publiek, havo 5 van het Aloysius College, applaudisseert als drie leerlingen een envelopje met geld in hun hand krijgen gedrukt. „Het maakt mij niets uit, mevrouw, echt niet”, zegt de jongen met de derde prijs. Maar als hij terugloopt naar zijn plek, schudt hij even overdreven met zijn envelop, zodat de muntjes hoorbaar rinkelen.

In deze klas hebben de beste leerlingen vandaag geld gekregen voor een oefentoets economie. De nummer drie krijgt drie euro, de op één na beste zeven, en degene die de meeste vragen goed heeft beantwoord een tientje.

Het is een eenmalig experiment van economiedocente Blanket (32), die het geld uit eigen zak betaalt. „Ik werd in het weekend midden in de nacht wakker en toen vroeg ik me ineens af: zouden mijn leerlingen beter gaan presteren als ze betaald krijgen voor een goed punt? Ik heb die zondag meteen een toets gemaakt en die maandag erna in de les het geldbedrag uitgeloofd voor de beste cijfers.” De leiding van de school vond het goed. Een school overigens, die in de zomer de deuren sluit, na een kritisch rapport van de Onderwijsinspectie.

Het betalen van leerlingen is niet helemaal nieuw, een aantal Amerikaanse scholen experimenteerden er enkele jaren geleden al mee. Een school in Ohio betaalde leerlingen tussen de tien en dertien jaar voor goede schoolresultaten, tot wel 100 dollar per schooljaar. Onderzoekers van Stanford University concludeerden dat rekenresultaten aanzienlijk verbeterden, maar dat op het gebied van lezen en sociale vakken er weinig effect was.

In Nederland is er nauwelijks onderzoek gedaan naar de effecten van geld op schoolprestaties. Dat zou wel moeten, zegt gedragswetenschapper Marius Rietdijk van de Vrije Universiteit. „Mensen, en dus ook leerlingen, worden gewoon het meest geprikkeld tot prestaties als het wat oplevert. Dan moet die beloning wel snel na de prestatie verstrekt worden en gekoppeld worden aan een concrete prestatie.”

In de klas leefde het in ieder geval behoorlijk. „Dan zeiden we tegen elkaar: jij moet goed leren, want jij hebt die eurootjes hard nodig”, zegt de 17-jarige Sirin Türkan. Leeftijdsgenote Manisha Mewa werd derde, terwijl ze in de economieles normaal gesproken niet de hoogste cijfers scoort. „Ik ging niet leren voor het geld, echt niet, maar misschien heb ik wel een klein beetje meer mijn best gedaan.”

De resultaten van haar experiment zijn opvallend, zegt Gertina Blanket. „De mensen die in de prijzen zijn gevallen, halen meestal geen hoge cijfers, maar tonen wel inzet. Ik heb expres een toets gegeven met een reproductief karakter, waarbij je als je de begrippen kent een goed cijfer kan halen. En je ziet dan leerlingen in de spotlights staan, die anders vaker een lager cijfer hebben, ondanks hun inzet. Ik zie gewoon dat zo’n prijs die leerlingen dan een boost geeft.”

Toch ziet gedragswetenschapper Marius Rietdijk ook gevaren. „Leerlingen kunnen er gewend aan raken als ze steeds een financiële beloning krijgen na een schoolprestatie, en dan is de prikkel weg. Verder moet je goed opletten dat je de mindere leerlingen niet juist demotiveert, doordat hun klasgenootjes ook nog eens financieel beloond worden als ze beter zijn op school.”

Leerling Dennis Soekha is in ieder geval tien euro rijker. Hij lacht wat verlegen als zijn klasgenoten joelen en een applaus geven. „Maar dit is toch net wat specialer dan gewoon een goed punt krijgen. Ik ga het tientje denk ik niet zelf op maken. De klas was zo blij voor me, ik ga ze straks wel eventjes trakteren.”