Zikavirus stopt de groei van hersenen in kweek

Jonge hersencellen in een kweekbakje gaan dood door het zikavirus. Het wordt erg waarschijnlijk dat zika microcefalie veroorzaakt.

Zikavirus op een hersencel. Foto Rodrigo Madeiro/IDOR

Het zikavirus infecteert en doodt groeiende hersencellen in kweekbakjes. Het nauw verwante dengue-virus doet dat nauwelijks. Dit onderzoeksresultaat uit Brazilië, maandag 11 april on line gepubliceerd door Science, maakt het wel heel waarschijnlijk dat het zikavirus de hersengroei bij ongeboren kinderen remt. De kinderen worden dan met te kleine hersenen (microcefalie) geboren.

Het zikavirus wordt overgebracht als mensen door besmette muggen worden gestoken. De meeste mensen merken niets van de infectie, of krijgen een lichte griep. Maar een vrouw in de eerste drie maanden van haar zwangerschap loopt na een zika-besmetting een kans van 1 op de 100 op een kind met microcefalie.

Microcefalie is echter vooral gezien in Brazilië, waar vanaf begin 2015 voor het eerst een zika-epidemie is. In 2015 liepen in Brazilië de meldingen van kinderen met microcefalie sterk op. De afgelopen vijf maanden zijn ruim 6900 baby’s met te kleine hersenen geboren. In de tien jaar ervoor waren het er gemiddeld 613 per jaar.

Toch twijfelden deskundigen lang of zika wel echt de oorzaak is van microcefalie. Er is bijvoorbeeld geen goede definitie voor die geboorte-afwijking. Er bestond geen goede registratie. Bovendien zijn er tientallen landen, in Zuid-Azië en op eilanden in de Grote Oceaan, waar zika zich sinds 2007 uitbreidde, waar microcefalie niet of nauwelijks toenam. En als zika microcefalie veroorzaakt, waarom dan maar bij de baby’s 1 op de 100 zwangeren met een zika-infectie?

De Wereldgezondheidsorganisatie meldt sinds eind maart dat er „wetenschappelijk consensus” bestaat over zikavirus als veroorzaker van microcefalie. Maar bewijs ontbreekt.

De afgelopen maanden is zikavirus in het vruchtwater, de placenta en het bloed van microcefaliekinderen aangetoond. En in de hersenen van een overleden baby met microcefalie.

Voor een echt bewijs vereist de virologie dat het virus gezonde mensen bij een experiment ziek maakt. Dat experiment is ondenkbaar bij vrouwen die net zwanger zijn. Maar nu is wel aangetoond dat zika groeivertragend en dodend werkt op neurosferen en op hersenorganoïden, wat geavanceerde, driedimensionale kweken van een soort kleine jonge hersenen zijn.

De Braziliaanse onderzoekers vinden dat ze „het groeiende bewijs” voor zika als veroorzaker van microcefalie hebben versterkt. Een vervolgvraag is of dit een unieke eigenschap is van de Zuid-Amerikaanse zika en of de oudere zikavirussen rond de Stille Oceaan hetzelfde doen.