Tekort van duizenden opvangplekken dreigt

Asielzoekerscentra Dijkhoff en het COA vrezen voor de zomer al duizenden plekken tekort te komen, ook als instroom afneemt.

Het interieur van de huidige noodopvang voor asielzoekers. Foto Remko de Waal/ANP

Zonder onmiddellijk ingrijpen ontstaat er al voor juli een tekort aan duizenden opvangplekken voor asielzoekers. Gemeenten dragen onvoldoende nieuwe opvanglocaties aan en te weinig vluchtelingen met een verblijfsvergunning stromen door naar normale huisvesting. Ook als dit jaar veel minder vluchtelingen Nederland bereiken dan het kabinet in eerste instantie vreesde, zal dit tekort ontstaan. Dat verwachten het ministerie van Veiligheid en Justitie en opvangorganisatie COA.

Dat blijkt uit onderzoek van NRC en Reporter Radio (KRO), op basis van interne stukken en bronnen. Een woordvoerder van de verantwoordelijke staatssecretaris Klaas Dijkhoff bevestigt de situatie: „Het gaat er nu om op tijd van goede bedoelingen en plannen naar opgemaakte bedden te gaan. Dat moet nu gebeuren, anders komen we in de knel.”

Het ministerie en het COA hebben afgelopen week met provincies en gemeenten overlegd om oplossingen te zoeken. Dijkhoff zal deze of volgende week namens het kabinet alle gemeenten formeel oproepen de afgesproken opvang alsnog te regelen, zo bevestigt zijn woordvoerder.

Eenvoudig is dat niet: het inrichten van nieuwe opvangplekken duurt gemiddeld een half jaar, waardoor een tekort bijna onvermijdelijk wordt. Mogelijk zal het Rijk eind deze zomer zelfs weer crisisopvang moeten zoeken, zo waarschuwde de Brabantse Commissaris van de Koning Wim van de Donk anderhalve week geleden in een brief aan alle Brabantse gemeenten. Nederland werd vorige zomer opgeschrikt toen duizenden asielzoekers moesten worden opgevangen in sporthallen en tentenkampen. Mensen van het COA reden rond met bussen vol asielzoekers voor wie geen plek was.

Veel gemeenten doen te weinig

Juist dat wilde de staatssecretaris Dijkhoff dit jaar vermijden, toen hij eind vorig jaar met gemeenten afsprak om meer opvang te creëren. In dit bestuursakkoord staat dat gemeenten gezamenlijk 42.500 nieuwe opvangplekken zullen aandragen. Maar slechts enkele provincies, zoals Groningen, voldoen aan of overtreffen de afgesproken doelstellingen. De meeste anderen blijven (ver) achter bij het aandragen van nieuwe opvangplekken, zoals Zuid-Holland.

Van de Donk schrijft zijn gemeenten dat ze „met de huidige inzet” die afspraken uit het bestuursakkoord niet zullen halen. „Dat betekent dat we zonder koerswijziging nog voor de zomer terug zullen moeten vallen op de voor zowel gemeenten als asielzoekers belastende en weinig doelmatige vorm van crisisnoodopvang.”

Niet alleen het aandragen van nieuwe opvang stokt. Erkende vluchtelingen met een verblijfsvergunning bezetten nu meer dan een derde van de opvangplekken voor asielzoekers. Het blijkt voor gemeenten moeilijk deze mensen te huisvesten, door het ontbreken van voldoende sociale woningbouw, maar ook door een gebrek aan maatschappelijke steun.

Als gemeenten in het huidige tempo doorgaan, en de asielinstroom toeneemt ten opzichte van vorig jaar, dan dreigt er eind dit jaar een tekort van mogelijk 30.000 opvangplekken. In het beste geval, als de hoeveelheid asielzoekers niet groeit door bijvoorbeeld de afspraken met Turkije, kan het tekort alsnog oplopen tot ruim 10.000 plekken.