Zo omzeilt Hilversum de inkomensnorm

Er moet een einde komen aan topinkomens bij de NPO. Jaagt minister Plasterk Matthijs van Nieuwkerk en andere publieke kijkcijferkanonnen naar de commerciëlen?

Foto Niels Blekemolen

Matthijs van Nieuwkerk is geen medisch specialist of verkeersleider. En daarom mag de presentator van De Wereld Draait Door (BNN-VARA), de best verdienende anchorman van Hilversum met circa 570.000 euro per jaar, binnenkort niet meer verdienen dan een minister. In tegenstelling tot medisch specialisten en luchtverkeersleiders.

Voor die twee beroepsgroepen maakt minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) een uitzondering in zijn conceptvoorstel voor een aangepaste Wet normering topinkomens (WNT). Tot nu toe wordt een uitzondering gemaakt voor sommige radio- en tv-makers, een vorm van zelfregulering in Hilversum. Supertalenten die grote aantallen kijkers en luisteraars boeien mogen (veel) meer verdienen.

Hoeveel weet jij van topinkomens? Doe de quiz:

Koepelorganisatie Nederlandse Publieke Omroep (NPO), die budget en zendtijd verdeelt, is weliswaar voor normering van topinkomens. Maar, zegt een woordvoerder, er moet een uitzondering worden gemaakt voor de beste programmamakers. „Zij leveren een essentiële bijdrage aan een hoogwaardige publieke omroep.” Geen denken aan, vindt Plasterk. Nu al mogen omroepdirecteuren en leden van de raad van bestuur van de NPO niet meer verdienen dan een minister.

Naar RTL en SBS?

Jaagt minister Plasterk Matthijs van Nieuwkerk en andere publieke kijkcijferkanonnen naar de commerciëlen? Wijken Paul de Leeuw, Jeroen Pauw, Antoinette Hertsenberg binnenkort uit naar RTL of SBS? Dat valt waarschijnlijk wel mee. Hoe kan dat? In de eerste plaats krijgen alle veelverdieners nog vier jaar hun huidige salaris doorbetaald. Daarna wordt het loon in drie jaar afgebouwd.

Bovendien kent Hilversum genoeg manieren om onder de norm uit te komen. Programmamakers die niet in loondienst zijn van een omroep kunnen zich bijvoorbeeld laten inhuren door een externe producent. Een partij als IDtv, Skyhigh of Endemol maakt dan het tv-programma en ‘verstopt’ het honorarium voor de presentator in de totale productiekosten.

Meer dan veertig topverdieners

NPO en Commissariaat voor de Media konden dinsdag desgevraagd geen lijst overleggen van alle Hilversumse veelverdieners. Fusieomroepen KRO-NCRV, BNN-VARA en AVROTROS willen dat (nog) niet bekendmaken. In mei publiceren ze hun jaarverslag. VPRO en EO zeggen dat zij niemand méér betalen dan de huidige norm van 179.000 euro. Van de NOS verdienden de algemeen directeur en financieel directeur (in 2014) meer dan de norm van 179.000 euro. Het ministerie van Binnenlandse Zaken publiceerde in juli 2015 zelf een snelle inventarisatie. Er zijn circa veertig presentatoren, dj’s en programmamakers die nu de norm overschrijden. Tweederde van hen is in loondienst, de rest freelancet. Binnenlandse Zaken sluit niet uit dat er meer omroepmanagers zijn die meer krijgen dan 179.000 euro per jaar.

Tussentijdse evaluatie Wet Normering Topinkomens

Maar de publieke omroep publiceert toch jaarlijks een lijst met topverdieners? En die wordt toch elk jaar korter? Klopt, maar die gaat over een andere norm. De NPO hanteert het ‘Beloningskader Presentatoren Publieke Omroep’ (BPPO). In 2014 stonden op die lijst nog zes presentatoren. Namen noemt de NPO niet. Het salaris boven de BPPO-norm van circa 220.000 euro wordt overigens betaald door de omroepverenigingen zelf en niet met belastinggeld.

Schijnconstructies

In dat zelfde BPPO-overzicht meldde de NPO vorig jaar dat er niet één presentator meer was die „vanuit een bv” boven de norm zat. Met die opmerking komt de omroep tegemoet aan verwijten dat omroepverenigingen medewerkers betalen via „schijnconstructies”. De nieuwe wet van Plasterk zou ook beter „ontwijkingsconstructies” moeten tegengaan.

Er blijken diverse manieren om presentatoren, dj’s en programmamakers meer geld te betalen dan de norm. Zo kan een presentator van pakweg een talkshow – in dienst bij een externe producent – bedingen dat hij een percentage van de opbrengst van het programma krijgt. Dat bedrag komt dan boven op zijn honorarium als presentator. Mensen als Jeroen Pauw (BNN-VARA) en Bert van Leeuwen (EO) hebben of hadden tot voor kort ook belangen in productiebedrijven. Verder treden presentatoren of programmamakers ook op als uitvoerend producent. Zo delen ze ook mee in de opbrengst van programma’s. Het is een model dat ook in Hollywood wordt gebruikt. Wat ook gebeurt, is dat een verantwoordelijk manager bij een omroep bedingt dat hij de ‘formatrechten’ krijgt van series die hij laat maken. Zo deelt hij mee in de opbrengst, elke keer als een programma wordt verkocht.

Hoeveel presentatoren verdienen met zulke constructies is niet bekend. Dat is onmogelijk te achterhalen, zegt men in Hilversum.

Voorlopig hoeven de publiekslievelingen in Hilversum zich dus geen zorgen te maken. Voordat de wet wordt ingevoerd en de overgangsperiode is afgelopen, zijn we acht of negen jaar verder. En als Matthijs van Nieuwkerk dan nog steeds DWDD wil presenteren voor meer dan een half miljoen euro, kan hij altijd nog een beroep doen op de ministerraad. Die mag gezamenlijk besluiten om de presentator net zo’n uitzonderingspositie te geven als nu al de baas van De Nederlandsche Bank heeft.