Geslaagde provocatie van Duitse satiricus Jan Böhmermann

Jan Böhmermann in ‘Neo Magazin Royale’ (ZDF)

Op basis van de eerste berichten over de Duitse komiek Jan Böhmermann, die dreigt te worden vervolgd voor belediging van de Turkse president Erdogan, had Twitter zijn oordeel al klaar: Duitsers en humor, dat bestaat niet, dus wordt een niet-leuke pestkop dwarsgezeten door autoriteiten met nog minder gevoel voor humor.

De werkelijkheid is, zoals wel vaker, iets gecompliceerder. Nieuwsuur liet fragmenten en context zien van het omstreden „smaadgedicht” dat Böhmermann (35) voorlas in zijn satirische programma Neo Magazin Royale. Dat verschijnt elke donderdag op de documentaire zender ZDFneo en het internetkanaal ZFDmediathek (inmiddels verwijderd).

Böhmermann zegt bij herhaling en nadrukkelijk dat zo’n gedicht als dit dus niet toegestaan is volgens de Duitse wet. Zulks in tegenstelling tot het satirische liedje Erdowo Erdowie Erdowann in het programma X3.de (NDR), waar de Turkse regering al eerder over klaagde.

In zekere zin zou je kunnen zeggen dat Böhmernann dus een proefproces uitlokt, al was het maar om de Duitse regering in verlegenheid te brengen. Het zou in overeenstemming zijn met zijn reputatie als provocateur, die je naar Nederlandse begrippen misschien zou moeten situeren ergens tussen Arjen Lubach en Theo Maassen in.

Zo ontriefde hij in 2005 voetbalinternational Lukas Podolski zozeer met een nepdagboek, dat de vedette een proces begon en tijdens het WK 2006 de ARD niet meer te woord wilde staan. Ook maakte Böhmermann een video waarin het leek of de Griekse minister van Financiën Varoufakis zijn vinger opstak en richtte hij in 2009 als grap de Eerste Turkse Carnavalsvereniging in Duitsland (1.TKVD) op.

Door nu Erdogan op rijm te beledigen („hij is zonder kul een president met een kleine lul/in plaats van te slapen, fellatio met honderd schapen”) heeft de cabaretier wederom beet. Het is evidente belediging van een al dan niet bevriend staatshoofd. Maar als bondskanselier Merkel opdracht zou geven Böhmermann te vervolgen, dan zullen er tientallen nieuwe komieken opstaan.

In een vrije samenleving worden nu eenmaal grapjes gemaakt over machthebbers, daar hoef je niet eens een dictator voor te zijn. Maar in het snel van politiek-correct naar oververhit kantelende Duitse klimaat van dit moment is het uitschelden van de held van de Turkse minderheid een vorm van met vuur spelen.

Merkel, die Erdogan hard nodig heeft bij de vluchtelingencrisis, moet zich voelen als minister Van den Broek, die tijdens een rechtstreekse uitzending van Achter het Nieuws (VARA) belde naar presentator Paul Witteman. Hij wilde verhinderen dat een fragment werd uitgezonden waarin Rudi Carrell damesslipjes wierp naar het hoofd van ayatollah Khomeiny. Ook dat was Duitse televisie.

Intussen zat nu bij Pauw een zekere Mehmet Akkoç om te pleiten voor een evenwichtiger benadering van Erdogan door de Nederlandse publieke omroep. Want die vermaledijde persbreidel, daar zou vast wel een goede reden voor zijn. Het is een ander denksysteem, dat is het.