Column

De Gutmenschen die niemand kent

Het bijzondere van de nieuwe politiek is dat rechts succesvoller is naarmate het linkser wordt. Ja, dit leest u goed. Op zich zijn links en rechts natuurlijk versleten begrippen; termen uit de tijd van de fax. Alles loopt nu door elkaar. Populisten als Trump en Wilders combineren rechtse opvattingen over immigratie met linkse ideeën inzake zorg. Zo zien Hank en Ingrid het graag.

Het onderbelichte gevolg: de invloedrijkste lobby in westerse democratieën, het bedrijfsleven, verliest razendsnel terrein. Een antikapitalistische reflex die verscholen gaat achter discussies over immigratie en islam.

Thema’s die jaren door de bedrijfslobby geagendeerd of gesteund werden – vrijhandel, EU, immigratie, belastingvrijstellingen voor multinationals – liggen onder vuur. Cultureel conservatisme en economische behoudzucht overvleugelen het liberale geloof in vrijhandel als brenger van wereldwijd geluk. Grenzen dicht in reactie op globalisering.

Het georganiseerde bedrijfsleven hapt naar adem. In de VS bestrijdt het Republikeinse ‘establishment’ Trump. Het wordt gefinancierd door lobbyende ondernemers die het gewend zijn hun belangen met giften veilig te stellen. Hun openlijke afkeer van de koploper geeft de wanhoop goed weer.

In het Verenigd Koninkrijk slaagt de bedrijvenlobby er amper in haar bezwaren tegen een Brexit te agenderen. Ook Den Haag ziet krimpende invloed van het lange tijd zeer krachtige VNO-NCW. Het afgestemde Oekraïneverdrag had grote voordelen voor het bedrijfsleven: het werd in het referendumdebat zelden gehoord. TTIP zou vergelijkbare voordelen hebben – je weet nu eigenlijk al hoe een referendum zou uitpakken.

En dit weekeinde bleek dat een Kamermeerderheid een mini-enquête inzake belastingontwijkende multinationals op het oog heeft. De Panama Papers als binnenlandse politiek: opnieuw heeft de werkgeverslobby het nakijken.

Nu zit die lobby in een overgangsfase. Routinier Niek Jan van Kesteren staat op punt van vertrek. Voorzitter Hans de Boer gaf diverse luidruchtige interviews maar bouwde in de Haagse binnenkamers niet de invloed van voorganger Wientjes op.

Het grote verhaal is dat de lobby lijdt onder de populisten. Terwijl ‘policor’ links doorgaans het doelwit van hun aanvallen is, zijn het de Gutmenschen van het bedrijfsleven die de schade lijden. Je vraagt je soms af hoeveel mensen dit verband zien. Misschien moet het eerst weer recessie worden.