Column

Totale privacy is een mooie droom voor een ideale wereld, die er niet is

Een klein bericht uit de tech-sector: Whatsapp gaat alle berichten versleutelen. En wel zo dat alleen de ontvanger en de verzender die kunnen lezen. Dat is een nuttige toelichting, want er zijn ook gecodeerde systemen mét een achterdeurtje, zodat de staat kan aftappen.

Deze versleuteling zal buiten Whatsapp zélf omgaan – het bedrijf stelt zijn klanten in staat om werkelijk ongezien te communiceren. En dat geeft aan deze beslissing een andere dimensie.

Whatsapp is de grootste berichtendienst ter wereld. Volgens een recent onderzoek maken 9,8 miljoen Nederlanders er gebruik van, van wie 7 miljoen dagelijks. Die zijn dus vanaf deze week onzichtbaar voor álle eventuele meelezers.

Dit kan een keerpunt zijn in de strijd om privacy. Edward Snowden onthulde onlangs dat de (Amerikaanse) overheid toegang heeft tot het dataverkeer van alle burgers. Nu sluit een tech-bedrijf in één keer de deur tot al het berichtenverkeer tussen individuele gebruikers voor alle overheden.

Deze ‘end to end’ encryptie lijkt te passen in de juridische strijd tussen hi-tech bedrijven en de autoriteiten in de VS over toegang tot versleutelde berichten. De aanleiding was de iPhone van een aanslagpleger in San Bernardino die de FBI niet kon kraken.

Half maart vroeg de FBI toestemming aan de rechter om het Whatsapp-verkeer van een verdachte af te mogen tappen. Dat lijkt na deze maatregel definitief onmogelijk geworden. Whatsapp zegt de encryptie te hebben ingevoerd om zijn klanten te beschermen tegen hackers, cybercriminelen en ‘onderdrukkende’ overheden.

Dat levert dus een zeer wezenlijk dilemma op voor al die keurige democratische rechtsstaten waar datatappen is omgeven met waarborgen en rechterlijke controle. En waar aftappen als opsporingsmiddel een wezenlijk onderdeel van de rechtshandhaving is.

In Nederland worden verhoudingsgewijs veel telefoons getapt. In 2014 gebeurde dat zo’n 25.481 keer. Als al dat verkeer zich naar Whatsapp zou verplaatsen, wat voor de hand ligt, is tappen voortaan zinloos. Geen rechtsstaat kan zich dat permitteren. Tenzij politie- of inlichtingendiensten een technische uitweg vinden, heeft Whatsapp dus ook een potentieel onoverkomelijk probleem gecreëerd voor de veiligheid van de burger.

Totale privacy voor ieders berichtenverkeer, het is een mooie droom die thuis hoort in een ideale wereld – waarin we dus niet leven. Een verstandige provider en een rechtsstatelijke overheid moeten afspraken met elkaar kunnen maken over verantwoord, gecontroleerd en dus juridisch gewaarborgd afluisteren. Ook van Whatsapp-verkeer.