Wat gebeurt er als je 56 dagen je haren niet wast?

vet Als je het maar lang genoeg niet wast, wordt je haar vanzelf weer schoon, denkt een beweging van shampoomijders. Tijd voor een test.

Wanneer we ons haar wassen, twee à vier keer per week, stinkt het niet. Er zitten dan geen zorgwekkende hoeveelheden etensresten in, of ziekteverwekkers, of schilfers. Toch pakken we de shampoofles. Waarom? Niet om de hygiëne, maar omdat frisse dansende lokken al na een paar dagen veranderen in onaantrekkelijke slierten.

Tot ruim een eeuw geleden leefden we vrijwel zonder shampoo. Het haar wassen kon alleen met blokzeep. Ook toen zeep in massaproductie kwam, bleef het onaantrekkelijk en onhandig om er haar mee te wassen. De zeep moest eerst worden afgeschaafd en opgelost, en liet restjes achter in het haar.

In 1908 noemde The New York Times het haar wassen een „zware beproeving”, en adviseerde dames om haar in goede conditie „eens per maand of zes weken” te wassen. Dat veranderde in de twintig jaar daarna. Schwarzkopf in Europa vond de vloeibare shampoo uit; in de VS introduceerde Procter & Gamble de eerste shampoo met moderne synthetische zeep. En voilà: na de Tweede Wereldoorlog was de westerse wereld massaal aan de shampoo. Tenzij je poolreiziger of anderszins dak- en thuisloos bent, is luchtig, glanzend, droog haar de norm. Het is nauwelijks meer voor te stellen dat het anders kan. Het werd tijd voor een experiment. 56 dagen zonder shampoo.

De avond van dag 3 zonder shampoo. Ik kam mijn haar naar achter en het blijft staan. Ik buig mijn hoofd ondersteboven. Mijn haar is zo vet dat het de zwaartekracht weerstaat. Nog 53 dagen te gaan.

Er bestaat een beweging van shampooverlaters die zich, met een dubieus gevoel voor woordspeling, no poo noemt. Zij vertrouwen op een interessante theorie: de talgklieren op de hoofdhuid worden overactief van het veel te regelmatige ontvetten. Na een week of zes zonder shampoo ‘wennen’ de klieren eraan dat er minder talgproductie nodig is. Ze zijn afgekickt. Het resultaat: normaal, schoon haar, maar zonder shampoo.

Dat is geen totale onzin, suggereert een forse enquête, georganiseerd door de Australische radiohost Glover. Hij is al negen jaar een enthousiast voorganger van no poo. „Ik ben nog steeds van de shampoo af”, mailt hij „en mijn haar, vind ik zelf dan, is fluffy like a kitten”.

Glover kreeg in 2007 ruim 500 luisteraars van de ABC-stadsradio in Sydney zo gek om óók zes weken hun haar niet te wassen. Alleen uitspoelen met warm water, luidde de opdracht. Glover kreeg gelijk: 86 procent van de deelnemers was nadien minstens even tevreden over het haar als voorheen.

De uitkomst is niet te controleren, want alle gegevens van de unieke enquête zijn verdwenen. Maar als het waar is, kunnen zes van de zeven mensen prima zonder shampoo.

Dag 7 zonder shampoo. Elke dag spoel ik mijn haar uit onder de warme douche. Sinds een paar dagen wordt het niet meer vetter: het is blijkbaar verzadigd. Mijn haar glanst van vettigheid. Ik draag het alleen nog in een staart met zijscheiding. Hopelijk oogt het dan ‘strak gestyled’.

Op de ‘No Poo’-wikipagina staat geen enkele bron voor de talgklierafkicktheorie. Maar er valt wat voor te zeggen. Zouden mensen tot de industriële revolutie werkelijk permanent met vette slierten door het leven zijn gegaan? Had de Venus van Botticelli vet haar, of de Mona Lisa? „De meeste apensoorten hebben droog haar”, verzekert Jacqueline Ruijs, hoofd dierverzorging van de Apenheul. „Bij sommige soorten is het stug en droog, bij andere soorten zacht en droog.”

Misschien zijn wij mensen door de zeepindustrie simpelweg een deel van onze menselijke fysiologie verloren. Of ligt het anders, en waren mensen in voorbije eeuwen heel tevreden met een futloos, vet kapsel? De Encyclopedia of hair – A cultural history (Victoria Sherrow, 2006) rept er met geen woord over.

Dag 18. Het valt mee. Mijn hoofd jeukt niet, het stinkt niet. Maar hoe blond mijn haar was, ben ik bijna vergeten. Sinds de sauna van afgelopen weekend – en de bijbehorende chloorbaden – gaat het iets beter.

Vet haar blijkt een wetenschappelijke witte vlek te zijn die niet kleiner wordt. Bij vet haar groeit de onwetendheid juist.

In de tweede helft van de twintigste eeuw werd er serieus onderzoek gedaan naar het effect van shampoo op vet haar, vooral in Duitsland en de VS. De Duitse dermatoloog Max Gloor constateerde dat mannen met vet haar tot wel vijf keer zoveel talg produceren als mensen met droog haar. Maar voor iedereen geldt: na het shampooën wordt het haar tijdelijk veel minder vet, maar na drie à vijf dagen is alle talg weer terug. Daarna is het haar verzadigd. Het wordt niet nóg vetter.

Dag 36. Een week na de sauna was het vet alweer terug. Het duurt ’s ochtends ruim anderhalf uur voor mijn kapsel na de douche is opgedroogd. Maar het verandert niet in dreads.

Kortetermijnexperimenten zeggen nog niets over de kwestie of shampoo haar op de lange termijn vetter en vetter maakt. Maar die theorie werd destijds serieus genomen. Er wordt vaak over gespeculeerd, schreef Gloor in 1982 in het Dermatologische Monatsschrift, in een artikel genaamd Über den Einfluß häufiger Haarwäschen auf die menschliche Talgdrüse. En hij begon een test. „Het voorliggende experiment zal aan de definitieve oplossing van deze vraag bijdragen.”

Dat deed het niet. Gloor liet zijn proefpersonen hun haar om de tien dagen wassen. Dat had geen effect op de talgproductie, maar dat was te verwachten. Zijn proef duurde te kort.

De afkicktheorie hield nog even stand. „Het lijkt redelijk om te speculeren dat shampooën een belangrijk effect heeft op het vet worden na het shampooën”, schreef onderzoeker Michael Wong van haarverfproducent Clairol in 1997 in het handboek Hair and haircare.

Sindsdien verdween shampoo-onthouding uit de wetenschappelijke wereld. Recente publicaties over haarwassen citeren Gloor niet eens. Maar emeritus hoogleraar dermatologie Max Gloor leeft nog. Hij woont in Karlsruhe. „Ik wil niet meer over mijn oude vak praten”, zegt hij aan de telefoon. „Ik ben nu meer geïnteresseerd in filosofie.”

Dag 56. Mijn haar blijft acht weken lang in meer of mindere mate vet. Vanochtend heb ik het eindelijk weer gewassen. Ik ben verrast door het gevoel van zacht haar tegen wang. Vier dagen later begint mijn hoofdhuid te jeuken. Daarna wordt alles weer als vroeger: het wordt net zo snel weer vet, en ik was het weer net zo vaak.

Als dit achtweekse experiment al iets aantoonde, is het dat de meest familiaire onderwerpen ook nu nog onder de radar van de wetenschap kunnen blijven, en dat het verrassend goed te doen is om haren wekenlang alleen met water te wassen.

Wat de ‘afkicktheorie’ betreft, eindigde de test onbeslist. Misschien hoor ik bij de vetharigen. Het is nog steeds mogelijk dat sommigen wél na zes weken haar krijgen dat zacht is als „een jong poesje”.

Maar waarschijnlijk is er niemand die dat wil onderzoeken. „Dit is een tamelijk ingewikkeld vakgebied”, verzekerde een Spaanse haardeskundige me, Ramon Grimalt, gevraagd naar informatie over het effect van langdurige shampoo-onthouding.

Op diezelfde dag werd in de VS het bestaan van zwaartekrachtgolven bewezen.