Klein olielek op zee is ook schadelijk

Grote olielekkages op zee worden zeldzamer, maar kleine lekkages zijn vermoedelijk heel algemeen en veroorzaken ook schade.

Foto ANP

Kleine olielekkages op de Noordzee zijn schadelijk voor het zeeleven. Dat blijkt uit onderzoek dat afgelopen dinsdag is gepubliceerd in Nature Communications.

Het aantal grote olielekkages uit tankers in de Noordzee – en wereldwijd ook – is de afgelopen 35 jaar fors teruggelopen, blijkt uit cijfers van de internationale tankerorganisatie ITOPF. Maar kleine lekkages, met een gewicht onder de 7 ton, worden slecht bijgehouden. En dat terwijl ze 80 procent van het totale aantal uitmaken, zo schat ITOPF.

De zee-onderzoekers wilden vaststellen wat het effect van een kleine olielekkage is gedurende de eerste uren. Daarover is weinig bekend – bij grote lekkages volgt onderzoek na dagen. In het Nederlandse deel van de Noordzee werden 4 à 5 m3 (een ‘kleine’ lekkage) van een zware en een lichte variant ruwe aardolie overboord gekiept. Rijkswaterstaat had er een vergunning voor gegeven. De olievlek die ontstond, werd gevolgd.

Bestanddelen van de aardolie (zoals alkanen en paks) werden binnen 2 tot 6 uur aangetroffen in plankton. Sommige planktonsoorten verdwenen, andere verminderden duidelijk in aantal. Van de gemeten concentraties is bekend dat ze schadelijk zijn voor visembryo’s en kreeftachtigen. Op plaatsen waar de olievlek na dagen niet meer zichtbaar was, bleven onder water (tot 500 meter) schadelijke concentraties oliebestanddelen aanwezig. Los van hun experiment maten de onderzoekers ook de concentratie van oliebestanddelen op diverse plekken langs de drukbevaren scheepsroute op de Noordzee. Her en der troffen ze schadelijke concentraties aan, ook al waren er geen meldingen van lekkages.

Het onderzoek was te kortdurend om iets te zeggen over de langetermijneffecten van zulke kleine olielozingen, licht Jan Roelof van der Meer van de Universiteit van Lausanne toe. Hij coördineerde de studie.

Hoogleraar ecotoxicologie Dick Vethaak van de VU in Amsterdam, die niet bij de studie betrokken was, zegt dat de concentratie paks, dioxines en metalen in de Noordzee sterk zijn afgenomen. „Maar olielekkages blijven een belangrijke bron van vervuiling.” Hun bijdrage aan de schade op ecosystemen is lastig vast te stellen, zegt hij. Overbevissing, klimaatverandering, medicijnresten, microplastics en aangroeiremmende verf op schepen spelen ook een rol.