Hebben vrouwen koudere voeten?

Elke avond is het raak. Zodra het licht uitgaat schuiven er twee ijsklompjes van de ene naar de andere kant van het bed. „Mogen mijn voeten heel eventjes bij jou?”

De koude handen en voeten van vrouwen zijn een bekend en vaak beklaagd verschijnsel. Kruiken, sokken en warme mannenvoeten worden ingezet om de kou te verdrijven. Kampeerwinkels verkopen zelfs vrouwenslaapzakken, met meer dons aan het voeteneinde.

De koude vrouwenvoet is geen marketingtruc. Vrouwenvoeten zijn echt vaak koud. En vrouwen hebben er last van. Dat bleek onder meer uit een enquête onder 2.800 bewoners van Basel, van wie er 1.810 reageerden. 31,1 procent van de vrouwen klaagde over koude extremiteiten (handen en voeten), tegenover 6,9 procent van de mannen. Jonge slanke vrouwen hebben de koudste voeten.

Van de vrouwenhanden is gemeten dat zij écht kouder zijn. In het artikel Cold hands, warm heart schreven Amerikaanse artsen in 1998 in The Lancet dat de gemiddelde handtemperatuur van vrouwen anderhalve graad lager is dan bij mannen. Het ging alleen om die extremiteiten: de lichaamstemperatuur (gemeten in het oor) verschilde niet tussen de mannen en vrouwen.

Waarom treft de kou vooral vrouwen? Daar hebben fysiologen verschillende verklaringen voor bedacht. De belangrijkste is dat bloedvaten van vrouwen zich sneller vernauwen bij kou. Handen en voeten zijn warmteregelaars van het lichaam, door hun uitstekende positie en relatief grote oppervlak. Bij kou vernauwen de bloedvaten in handen en voeten zich. Dat vertraagt de bloeddoorstroming waardoor er minder warmte verloren gaat. Het lichaam blijft daardoor op temperatuur, maar de handen en voeten koelen af.

Die vaatvernauwing is moleculair aangetoond. Bij vrouwen zijn de eiwitreceptoren die de vernauwing van bloedvaten aansturen gevoeliger voor kou. Slovenen hebben dat getest door die receptoren lam te leggen met een injectie van yohimbine. Bij mannen had het middel geen effect op vaatvernauwing, maar bij vrouwen vertraagde de reactie op kou. Het vrouwenhormoon oestrogeen zou de receptoren zo kougevoelig maken.

Dat de vaten van vrouwen sneller samentrekken blijkt ook uit het feit dat vrouwen vaker ‘dode vingers’ hebben. Dode vingers zijn een overdreven reactie op kou, waarbij de vaten zich zo sterk vernauwen dat vingers nauwelijks bloed krijgen en wit kleuren. Medici noemen dit het fenomeen van Raynaud.

Een probleem in bed

Koude voeten met nauwe vaten zijn een probleem in bed: mensen met koude voeten slapen slechter in. Volgens de Zwitserse slaapbiologen Kurt Kräuchi (Kräuchi deed ook die enquête in Basel) en Anna Wirz-Justice is een verwijding van de vaten juist het signaal voor het lichaam dat het tijd is om te gaan slapen. ’s Avonds, voordat we gaan slapen, verwijden de bloedvaten in handen en voeten zich, om het lichaam ‘s nachts af te laten koelen.

Dat is ook de reden dat activiteiten waarbij bloedvaten zich verwijden een slaperig gevoel stimuleren, denkt het Zwitserse tweetal. Denk aan een warm voetenbad, warme drank, een goede maaltijd, een warme kruik aan de voeten of seks.

IJs eten voor het slapen gaan is daarom juist een slecht idee. De plotselinge kou maakt mensen alert en zorgt ervoor dat de vaten van het lichaam zich vernauwen. De koude vrouwenvoeten, met vernauwde vaten, hebben hetzelfde effect als ijs: ze belemmeren de slaap.

Geen wonder dat de koude slaapster haar voeten zo graag wil warmen aan de warmere bedgenoot. Ik laat haar maar.