De zweethut is een spirituele trend

Sauna Vier rondes van een uur. Mediteren en zingen in een zweethut is een fysieke en spirituele ervaring. Bijna elk weekend is wel ergens in Nederland een ceremonie.

In Amsterdam-Zuidoost staan twintig mensen rond een vuur. Op de achtergrond dreunt de beat van een naburig technofestival, auto’s scheuren langs. Maar dat gaat aan deze groep voorbij. Sommige mensen slaan op met dierenhuid bespande trommels, anderen staren gebiologeerd in de vlammen. Een vrouw met een veer in het haar en mocassins aan haar voeten laat zich meevoeren door het ritme.

Naast het vuur staat een open blik tabak van American Spirit. Vlak voordat het vuur ontstoken werd heeft iedere deelnemer – onder andere een docente Nederlands, een verliefd stel, een vloerlegger – een steen in het midden gelegd, met daarop een snufje van de rossige bladeren. Straks, als de stenen gloeien, zullen de deelnemers naakt, of met een handdoek om, verdwijnen in de iglovormige hut die achter hen staat. Want daarvoor zijn ze hier vandaag: de zweethut.

„Een zweethut is een van oorsprong indiaans reinigingsritueel. Je kunt het vergelijken met een natuursauna”, vertelt Huib Beerda, die zweethutceremonies in de buurt van Nijmegen organiseert. „Al heeft het naast het fysieke ook een spiritueel element.” Bijna elk weekend is er wel ergens in Nederland een ceremonie te volgen (zoals die van ‘Helemaal Mona’ in Amsterdam, ‘Big Dipper’ bij Nijmegen of ‘Zilverlicht’ in het Gooi). Kosten: rond de 70 euro.

De meeste zweethutten worden gemaakt van wilgentakken en zijn niet hoger dan anderhalve meter. In het midden van de hut is een kuil, daar gaan de gloeiend hete basaltstenen in. Wollen dekens dekken de hut af en houden de warmte binnen, waardoor je sauna-achtige temperaturen krijgt van tot wel 90 graden. Bij elke ceremonie is een ‘vuurman’ aanwezig die de stenen uit het vuur de hut binnenbrengt, waar de ‘watergieter’ deze vervolgens overgiet. Het ritueel bestaat uit vier rondes, van gemiddeld elk een uur, waarbij wordt gezongen en gemediteerd. Tussendoor mag je even de hut uit.

Als een pasgeboren baby

Wat voor mensen doen hieraan mee? „Sommigen komen uit nieuwsgierigheid. Veel mannen vinden het bijvoorbeeld fijn om met hout en vuur bezig te zijn”, vertelt Beerda. „Anderen gebruiken het om stil te staan bij iets in hun leven. Of ze gaan met een bepaalde vraag of thema de hut in, om meer helderheid te scheppen. En dan heb je ook nog mensen die het als fysiek onderhoud doen. Het helpt te ontspannen, ik voel me na afloop altijd opgeladen. Je komt fris en kwetsbaar naar buiten, als een pasgeboren baby’tje.”

De hut staat symbool voor de baarmoeder, het vuur voor het mannelijke, legt Mona van Weerdenburg uit, die de ceremonie in Amsterdam-Zuidoost samen met haar partner Koos organiseert. Hiervoor werkte ze jarenlang in de modewereld, maar na een spirituele reis door India en de Himalaya besloot ze haar leven om te gooien. „Op een gegeven moment wordt het heel donker in de tent, en dan ga je naar jezelf kijken, dat gaat heel diep.”

Ellen Mookhoek organiseert zweethutceremonies in de Flevopolder. „Ik ben een jager-verzamelaar. Dat betekent dat ik voedsel wild pluk. Dat is iets aards, van het hier en nu, en zo’n zweethutritueel past daarbij. Binnen is het donker en warm, op een plek met allemaal mensen die contact willen met de oerkrachten van de aarde. Het klinkt al gauw zweverig maar je moet het vooral zelf doen.”

De hut staat symbool voor de baarmoeder, het vuur voor het mannelijke

Over de wildgroei aan ceremonies in Nederland is Mookhoek kritisch. „Sommigen staan verder af van de traditie, en er wordt veel geouwehoerd, als een soort therapiegroepje. Terwijl de zweethut juist iets is wat je moet dóén. Het is geen intellectuele activiteit. Daarbij is het ook niet zoiets als even naar de sauna gaan. Het is een gebeuren en duurt een hele dag.”

De zweethutceremonie komt oorspronkelijk van de inheemse volkeren in Noord-Amerika. „Maar ik zal nooit pretenderen dat ik een indiaanse ceremonie doe”, zegt Huib Beerda. „Daarvoor zitten er te veel Nederlandse en Europese invloeden in. Bovendien was het zweten in Europa vroeger ook onderdeel van de cultuur, zoals de sauna in Finland.” Zelf volgde hij een zweethutopleiding in Zweden. Anderen gaan bijvoorbeeld bij een sjamaan in de leer.

Waarom is de zweethut juist nu een (spirituele) trend? Volgens Huib Beerda heeft het te maken met de huidige samenleving. „Ik denk dat het een gat opvult van het gebrek aan rituelen en ceremonies in de maatschappij. Iets dat vroeger onder meer vanuit de kerk gebeurde. Mensen zoeken toch naar een soort gezamenlijkheid en spiritualiteit.”