Kabinet overweegt sluiting kolencentrales

Het gaat om de Amercentrale in Geertruidenberg en de Hemwegcentrale in Amsterdam.

De Amercentrale in Geertruidenberg in 2014, nadat er brand uitbrak in verschillende silo's. Foto Marco de Swart/ANP

Het kabinet overweegt om twee extra kolencentrales te sluiten. Het gaat om de Amercentrale van Essent in Geertruidenberg en de Hemwegcentrale van Nuon in Amsterdam. De sluiting is nodig om de in klimaatdoelstellingen vastgelegde CO2-reductie te realiseren, schrijven minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) en staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur & Milieu, PvdA).

Het kabinet laat het komende halfjaar onderzoeken hoe haalbaar het stilleggen is van de uit de jaren negentig stammende centrales. Kamp en Dijksma willen eerst weten tot welke broeikasgasafname het besluit in Nederland en Europa zal leiden. Ook wordt bekeken welke kosten met een sluiting gepaard gaan.

In het Energieakkoord uit 2013 is bovendien vastgelegd dat het aandeel duurzame energie in 2020 14 procent moet bedragen. In de Hemweg- en Amercentrale wordt biomassa bijgestookt. Het is de vraag wat de gevolgen zijn voor deze duurzaamheidsdoelstelling als een deel van de biomassa wegvalt. In dit akkoord is daarnaast ook afgesproken dat de vijf oudste kolencentrales, die stammen uit de jaren tachtig, zullen worden gesloten.

Klimaatakkoord

Het mogelijk verdwijnen van de centrales in Amsterdam en Geertruidenberg komt voort uit verschillende overwegingen. Op de Klimaattop in Parijs is afgelopen najaar afgesproken dat er “grote stappen” worden gezet om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Afgesproken is onder meer om de gemiddelde temperatuurstijging wereldwijd onder de twee graden Celsius te houden.

Urgenda

Daarnaast is er de rechtszaak die was aangespannen door duurzaamheidsorganisatie Urgenda. Daarin oordeelde de rechter eind juni vorig jaar dat de Nederlandse overheid meer moet doen om de uitstoot van broeikasgassen, waaronder CO2, te verminderen. Concreet betekent het dat de uitstoot in 2020 met 25 procent moet zijn teruggedrongen ten opzichte van 1990. Een lagere reductie is “onrechtmatig”, oordeelde de Haagse rechtbank.

De Nederlandse staat is tegen het vonnis in beroep gegaan. Zaterdag is een zogeheten ‘memorie van grieven’ gepubliceerd, de basis van het hoger beroep van de overheid in deze zaak. Daarin betoogt de landsadvocaat dat de Nederlandse staat “niet juridisch verplicht kan worden gesteld om tot 2020 verdergaande maatregelen te nemen voor de reductie van broeikasgassen dan internationaal is afgesproken”:

“Het milieuvonnis van de rechtbank in Den Haag jaagt Nederland op nog onbekende, maar hoge kosten en de opgelegde maatregelen kunnen ook niet op korte termijn, voor 2020 worden uitgevoerd.”

Kamer voor sluiting kolencentrales

Het afgelopen jaar stemde de Tweede Kamer al voor een geleidelijke sluiting van de kolencentrales in Nederland. Sluiting van drie recent geopende centrales is volgens Kamp met het eventueel verdwijnen van die in Amsterdam en Geertruidenberg niet meer aan de orde, schrijven Kamp en Dijksma.

Kamp zegt daarover in een persbericht:

“Met het Energieakkoord hebben we een eerste stap in de transitie naar meer duurzame energie gezet en zorgen we al voor de helft van de broeikasgasreductie zoals voorgeschreven door het Urgenda-vonnis. We geven nu ook richting aan hoe we de resterende reductie kunnen bereiken. Zo zetten we bijvoorbeeld in op het verder ontwikkelen van CO2-afvang en opslag. (…) Een mogelijke sluiting zou bovenop de sluiting van vijf oudere kolencentrales komen, maar zou tegelijkertijd betekenen dat van sluiting van de drie nieuwste centrales voor het vonnis in de Urgenda-zaak geen sprake is.”

Uiteenlopende reacties Kamer

Volgens oppositiepartijen SP en GroenLinks heeft de PvdA gekozen voor coalitiebelang en daar het milieubeleid ondergeschikt aan gemaakt. GroenLinks-kamerlid Liesbeth van Tongeren:

“In de Tweede Kamer is een motie aangenomen, waarin het kabinet wordt opgedragen om alle kolencentrales te sluiten. Ook de PvdA heeft die motie ondersteund. Maar blijkbaar is voorzetting van de coalitie nu belangrijker dan het milieu.”

SP-woordvoerder Eric Smaling:

“Er is nu toch gekozen voor openhouden van grote kolencentrales. Terwijl gascentrales stilgelegd zijn. We krijgen nu zwaar gesubsidieerde biomassabijstook en ploeterende en uitgebuite Colombiaanse mijnwerkers.”

D66 noemt het besluit een mooie eerste stap in de goede richting. Stientje van Veldhoven, de indiener van de motie om alle kolencentrales te sluiten:

“Ze moeten allemaal dicht. Maar dat hoeft niet tussen nu en 2020. Er wordt nu in kaart gebracht wat de consequenties zijn van sluiting van die twee centrales. Maar de laatste drie moeten op termijn ook volgen.”

PvdA-woordvoerder Jan Vos vindt dat Dijksma en Kamp een prestatie hebben geleverd:

“Zeven van de tien Nederlandse kolencentrales worden nu gesloten. Dan wordt ook voldaan aan de Urgenda-uitspraak. De energietransitie van fossiel naar duurzaam is hiermee definitief ingezet.”

VVD-woordvoerder Remco Dijkstra ziet in het besluit veel VVD-standpunten:

“De werkgelegenheid en de portemonnee van hardwerkend Nederland krijgen de aandacht die ze verdienen. Het besluit ademt nuchterheid uit en dat is hard nodig om de klimaatverandering te beperken en zo onze aarde leefbaar te houden. Kortom, een zege voor het gezond verstand.”

Reactie Energie-Nederland

Brancheorganisatie Energie-Nederland stelt in een reactie dat het de kabinetsopvatting deelt “dat meer inzicht nodig is voordat het een verantwoord besluit kan nemen over eventuele sluiting van centrales”. Voorzitter Medy van der Laan stelt:

“Samen met het ministerie van EZ onderzoeken Energie-Nederland en de vier betrokken bedrijven reeds welke mogelijkheden er zijn voor uitfasering van kolen en welke consequenties dit heeft voor Nederland. Het onderzoek naar de haalbaarheid en gevolgen van de in de brief genoemde vervroegde sluiting zullen we in dit lopende traject inpassen. Energie-Nederland wil dat daarnaast ook het alternatief wordt onderzocht in hoeverre er extra CO2-reductie bij kolencentrales zelf kan worden gerealiseerd. (…) Pas dan is er verantwoord in gezamenlijkheid een keuze te maken.”