In de haaienvijver van het moderne gezinsleven

De wreedheid heet het nieuwe boek van de Italiaanse schrijver Nicola Lagioia (1973). Adequate titel voor een boek over een door en door geperverteerde familie in de door en door corrupte regio in de kuit van de Italiaanse laars. Vader is een steenrijke projectontwikkelaar, zijn volwassen kinderen de gewillige pionnen in zijn frauduleuze bouwplannen. Het kost niet veel moeite om in dit gezin een metafoor te onderscheiden voor het moreel en mentaal afgegleden Italië, dat zijn ziel aan Berlusconi verkocht.

Wreedheid is de norm in dit boek, vandaar de titel. Maar de Italiaanse titel, La ferocia, suggereert daarnaast woestigheid. Klopt. Iedereen in deze roman doet alles woest. En niet alleen waar het geweldpleging en intimidatie betreft, men gedraagt zich ook tierend onopvallend en gierend hypocriet.

In zijn inzoomen op de haaienvijver van het moderne gezinsleven, lijkt Lagioia goed gekeken te hebben naar de bestseller De eenzaamheid van de priemgetallen (2008) van Paolo Giordano. Maar Lagioia schrijft een stuk minder zorgvuldig gestructureerd, en is veel protseriger van stijl. Bovendien lijdt hij zwaar aan de ziekte waar meer hedendaagse schrijvers last van hebben: de geheimtaal. Schrijvers plegen research en dat zal de lezer weten ook. Zo doet een personage in De wreedheid kankeronderzoek, Lagioia verdiepte zich daarin en nu zitten wij opgescheept met trage pagina’s vol wetenschappelijk gedram zonder literaire meerwaarde.

Het houdt allemaal niet over, 308 pagina’s lang. Maar op pagina 309, als het ‘Derde deel’ inzet, ontdoet De wreedheid zich van breedsprakigheid en aanstellerij. Lagioia verwijst naar de schilders van het Amerikaans realisme – en zo schrijft hij nu ook. Helder en onheilszwanger, en de exuberantie is welgemikt.

Eindelijk concentreert het boek zich op de centrale personages: het koekoeksjong Michele en zijn halfzuster Clara. Rijkeluiskinderen die samen opgroeien en elkaars achilleshiel zijn. Hij is de verloren zoon die iedereen het liefste definitief kwijt was, maar die toch weer opduikt. Zij is de dochter in het minieme jurkje, seksspeeltje van machtige oudere mannen. ‘Onder het vrijen zorgt ze dat ze haar lust bevredigt alsof ze een beest vilt’, schrijft Laogioa. Clara wil zichzelf verdoven. Michele wil dat ook. Nicola Lagioia verstrengelt hen in hun vergeefse verlangen naar ontsnapping uit de greep van hun almachtige vader.

Sla tweederde van De wreedheid over. Blader naar het derde deel, en lees een sterke kleine roman. Een literaire veldtocht tegen het morele verval van Italië, met in het vaandel deze treurzin: ‘Wat was de schepping mooi en dom.’