Zoeken naar Bosch, Breughel en Botticelli in Game of Thrones

Zou ‘Game of Thrones’ er zonder Bosch en Breughel heel anders uitzien? Als 24 april het zesde seizoen begint, zal ik opnieuw niet de verleiding kunnen weerstaan om in allerlei scènes de inspiratie te zoeken.

Zou Game of Thrones er zonder Bosch en Breughel heel anders uitzien? Als 24 april het zesde seizoen begint, zal ik opnieuw niet de verleiding kunnen weerstaan om in allerlei scènes de inspiratie te zoeken. Vorig najaar sleepte ik met die opdracht mijn tienerzoon mee naar de tentoonstelling Van Bosch tot Breughel in Boijmans, in een periode dat wij samen vier seizoenen ‘GoT’ in hoog tempo verslonden. De herbergscènes vol wellust en smerigheid lijken direct terug te voeren op taferelen van Breughel. We konden het herhalen bij het bezoek aan de Boschblockbuster in Den Bosch. De wreedheid en het sadisme op zijn apocalyptische schilderijen doen niet onder voor die van Game of Thrones. Zelfs in het gebruik van symbolen, zoals de raaf, zouden de makers van Bosch geleend kunnen hebben.

Is het verband zo letterlijk? Bosch en Breughel waren belangrijke inspiratiebronnen voor Paul Verhoeven en zijn scenarist Gerard Soeteman. Eerst voor Floris (uit mijn jeugd), daarna voor hun eerste Hollywoodfilm Flesh + Blood uit 1975. Verhoeven noemde als voorbeeld voor zijn realistische stijl in een interview nadrukkelijk De Marskramer van Bosch, met daarop een afbeelding van een bordeel waar een man tegenaan staat te pissen. Flesh + Blood, commercieel geen doorslaand succes, maakte als cultfilm school met rondvliegende ledematen en rondspattend bloed in Hollywood waar de Middeleeuwen tot dan tamelijk romantisch werden verbeeld. Niet onbelangrijk, cameravrouw Anette Haellmigk van Game of Thrones leerde het vak bij Verhoeven.

De kunstinvloeden op Game of Thrones gaan verder dan Bosch en Breughel. Het Getty in Los Angeles zag vorig jaar de link met middeleeuwse manuscripten en kunstwerken en produceerde tijdens het vijfde seizoen bij elke nieuwe aflevering een blog waarin die invloed werd getoond. Andere bloggers beschrijven overeenkomsten met werken van caravaggisten of Botticelli.

Zo kan deze populaire serie een schoolvoorbeeld zijn hoe de beeldcultuur van nu – in films en games – getekend is door kunst uit het verleden. Waarom doet de aankleding in veel bijbelse films vaak denken aan schilderijen uit de zestiende en zeventiende eeuw? Wat het Getty met zijn blog deed, zouden musea vaker moeten doen om nieuwe generaties te binden.

Verder kan iedereen zijn eigen herkenningsspelletje spelen. Alleen al daarom verheug ik me op het nieuwe seizoen.