‘Rutte, het wordt tijd dat je luistert naar de wil van het volk’

GeenStijl tilde het referendum over de kiesdrempel, maar baalt dat het alleen maar daar over gaat.

De GeenStijlers hangen aan statafels van rvs en slurpen bier uit aluminium flesjes. De grote namen van de site: Pritt. Van Rossem. Jan Roos. Ze ogen eerder geamuseerd over een op voorhand geslaagd sociaal experiment dan bloednerveus. „We kunnen nu toch niets meer doen”, zegt Bart Nijman, de initiatiefnemer van GeenPeil, de drijvende kracht achter het Oekraïne-referendum. Op de website GeenStijl schrijft hij onder het pseudoniem Van Rossem. Peilingen hoeft hij niet te volgen, zegt hij. En hij heeft „als een huis” geslapen vannacht.

Naast hem staat de man die zich voorstelt als ‘Pritt’. Gehuld in een strak zwart pak en hemd, bril hoog op zijn voorhoofd, verdiept in zijn telefoon. Het is GeenStijl-hoofdredacteur Marck Burema, webnaam ‘Pritt Stift’; zelf treedt hij nooit op de voorgrond. „En wat maakt het eigenlijk ook uit wat de uitkomst wordt”, zegt hij. „Dan verkleinen ze gewoon de lettertjes van het akkoord en voeren het alsnog door.”

Burema wijst achter zich. „Zie je dat getal daar?” Op een groot bord staat ‘427.939’. Het aantal ondertekenaars dat dit referendum van de grond kreeg. „Dat is meer dan alle leden van alle politieke partijen van Nederland bij elkaar. Dat hebben we toch maar mooi gedaan met een redactie van twintig man.”

Al gauw trekt hij zich terug in een achterzaaltje. De laptop open, zijn bril weer op zijn neus. Ook nu gewoon aan het werk? „Uh-huh.”

Oud bier

Het ruikt naar oud bier in de afgehuurde nachtclub. De donkere feestzaal laat zich maar moeilijk vullen.

Half negen. Nog eventjes tot de exitpoll van de NOS. Er verandert iets in de houding van de GeenStijlers. „Let maar niet op mij”, lacht Nijman. „Ik ijsbeer maar een beetje.” Hij en Roos zijn de feestzaal even ontvlucht, verdiept in hun telefoons. Toch peilingen volgen? „Jaja, toch maar wel”, zegt Nijman. En dan luid: „Opkomst 50 procent. 50 procent!” Waar? „Oostknollendam.” Roos en hij schieten in de lach.

Het referendum is pas rechtsgeldig bij een opkomst van 30 procent: daar is alles op gericht. Ergens balen ze daar wel een beetje van. „Ze roepen altijd dat de kloof tussen burger en politiek kleiner moet,” zegt Nijman. „Nou, dat is toch precies wat wij nu doen?” Verkozen politici die hopen dat mensen niet gaan stemmen – eigenlijk te gek voor woorden, zegt Nijman. „Dat ze zo met zijn allen in een kringetje om ons heen zouden gaan staan om ‘boe’ te roepen, nee, dat had ik toch niet zien aankomen.”

Belangrijke vrijwilligers worden een voor een op het podium geroepen. „En dit is Ivo, van de stroopwafelkraam!” Applaus. „En elke keer dat jullie een nieuwsbrief kregen, dan kwam die van Sebastian.” Applaus. Dan is het weer stil. De sfeer is lacherig. „DJ, draaien die muziek!”

Kort gejuich

Half tien, de tweede exit poll rolt binnen, groot op het scherm: „32 procent!” En zeker 60 procent is tegen het akkoord. Er wordt gejuicht. Eventjes. Jan Roos incasseert gelaten een stel high-fives. Muziek. Het feest gaat door zoals het er ook voor de verlossende ‘32’ aan toe ging: rustig. Uitzinnige blijdschap hoef je hier niet te zoeken. Geen juichende groepen, veel grinnikend gekeuvel.

Niet blij? Roos: „Ik sta nog niet te springen. Dat komt morgenochtend wel. Dit is een cijfer aan politici, dit zegt hoe wij over hen denken. Stap twee is nu aan de politiek. Daar is geen peil op te trekken. GeenPeil.”

Maar daar blijft het niet bij. Om half elf komt een nieuw opkomstcijfer binnen: 33,1 procent. Een Hollands orgeltje klinkt over de speakers. De eersten beginnen te dansen.

Hoofdredacteur Burema niet. Hij kijkt toe vanaf de bar. „Heb jij al iets definitiefs gehoord dan? Dit soort cijfers, daar moet je voorzichtig mee zijn.” Bart Nijman: „We zijn een terrein opgelopen waar we normaal liever waterballonnetjes naar gooien.”

Overwinningstoespraak

Aan het eind van de avond beklimt Roos het podium voor een overwinningstoespraak. Hij zegt minister-president Mark Rutte (VVD) te houden aan zijn uitspraak dat bij „zo’n ‘nee’ het verdrag met Oekraïne niet zonder meer kan worden geratificeerd door Nederland”. Roos: „Rutte, het wordt tijd dat je luistert naar de wil van het volk.” Roos is daarvan niet overtuigd. Hij verwijst naar het Verdrag van Lissabon, dat geldt als de Europese grondwet. Roos: „Die wilden we ook niet en we kregen hem toch.”