Column

Retourtje Turkije is geen panacee voor de migratiecrisis

H et migratieakkoord tussen de Europese Unie en Turkije, in Nederland bekend als het plan-Samsom, beleeft deze week zijn vuurdoop. Veerboten brachten de eerste migranten vanuit Griekenland terug naar Turkije, terwijl de eerste erkende Syrische vluchtelingen per vliegtuig naar Europa kwamen.

Het akkoord beoogt illegale migratie te ontmoedigen door een legale route naar Europa te openen. Het kwam er nadat de vluchtelingencrisis Europa fysiek en politiek dreigde te overweldigen.

Het zou naïef zijn te eisen dat die crisis hiermee nu is bezworen. Maar er blijven ook veel fundamentele vragen. Het aantal rubberbootjes op de Egeïsche Zee is gedaald, maar vluchtelingen blijven de gevaarlijke tocht wagen. Het alternatief – een Turks kamp – trekt hen nog minder aan. Spant Turkije zich kortom wel genoeg in om migranten te ontmoedigen?

Op de Griekse eilanden Lesbos en Chios, populaire ‘aanlandingspunten’, leiden de uitzettingen tot chaos. Duizenden wanhopigen bevinden zich achter prikkeldraad. En in een internationaalrechtelijke schemerzone, waarschuwen mensenrechtenorganisaties, waaronder de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, terecht. Er zijn aanwijzingen dat migranten essentiële informatie over een asielaanvraag wordt onthouden. Aanvragen worden op de Griekse eilanden nauwelijks behandeld, ook omdat de door Europa toegezegde immigratieambtenaren er nog niet zijn. De kans op een aanvraag vervliegt mogelijk helemaal zodra de migranten worden teruggebracht naar Turkije.

Om de retourroute mogelijk te maken, beschouwt Griekenland Turkije nu als ‘veilig’ land. De Europese Unie denkt daar officieel heel anders over. Maar de deal moest er komen; er is geen plan-B.

Amnesty International beschreef vorige week hoe Turkije honderden vluchtelingen over de Turks-Syrische grens heeft gezet. Heeft Europa garanties dat Turkije het akkoord niet beschouwt als aanmoediging om de rechten van vluchtelingen te schenden?

De door Europa beloofde bijstand aan Griekenland – financieel en personeel – houdt de hoogste prioriteit om de oplossing van de migrantencrisis in verantwoorde banen te leiden. De Syriërs die voor het akkoord zijn gestrand aan de Grieks-Macedonische grens, en die niet in aanmerking komen voor uitzetting, mogen evenmin vergeten worden. Voor alles moet Europa nu haast maken met een eerlijker asielsysteem waarin migranten niet uitsluitend in het land waar ze voet aan wal zetten asiel mogen aanvragen. Met een mogelijke nieuwe exodus vanuit Noord-Afrika heeft de crisis nog weinig aan urgentie verloren.