Ranomi leert uitslapen voor Spelen

Swim Cup In Eindhoven komen finalisten pas ’s avonds laat in actie. Met het oog op Rio, waar de Amerikaanse tv hun bioritme zal bepalen.

Het olympisch decor waar de zwemmers komende zomer in actie komen in Rio de Janeiro. Foto’s Ricardo Moraes/Reuters

Een wekker hoeft ze niet te zetten. Ranomi Kromowidjojo is een ochtendmens. Toch dwingt ze zichzelf deze week tot tien uur in bed te blijven liggen – in een verduisterde slaapkamer, met oordoppen in en een oogmasker op. Want zo zal het ook in Rio gaan, met olympische zwemfinales tussen tien en twaalf ’s avonds. „Het is goed om dat deze week te testen.”

Bij de Swim Cup in Eindhoven, woensdag begonnen, worden de finales na negen uur ’s avonds gezwommen, met het oog op Rio. Allerminst het ideale tijdstip voor fysieke topprestaties van het menselijk lichaam, blijkt uit allerlei wetenschappelijk onderzoek. „Dat piekmoment ligt aan het eind van de middag en het begin van de avond, tussen vijf en zeven”, zegt Patrick Pearson, coach van Kromowidjojo. „We proberen dus het bioritme drie tot vier uur op te schuiven.”

Een olympisch dorp is per definitie een hectische plek

Net als tijdens de Spelen van Beijing (2008) is opnieuw de Amerikaanse televisiekijker verantwoordelijk voor de gekunstelde aanpassingen van het bioritme bij ’s werelds beste zwemmers. Ondanks een storm van protest werden de zwemfinales in Beijing acht jaar geleden, om de Amerikaanse fans op primetime te behagen, om tien uur ’s ochtends (lokale tijd) gehouden. Primetime Amerika valt in Rio laat op de avond – en rechtenhouder NBC is nog altijd de baas over het olympische programma.

Natuurlijk, er waren opnieuw protesten. „Er wordt iets besloten voor een gemeenschap – de zwemwereld – waar die hele gemeenschap het niet mee eens is. En de enige reden is geld”, zegt Martin Truijens, coach van onder anderen Sebastiaan Verschuren. „Maar je kunt roepen wat je wilt, ze doen het toch. Dat hebben we in Beijing gezien. Dan kun je twee dingen doen: of je doet niet mee, of je past je aan.”

Bril met blauw licht

Dat betekent vooral, in de woorden van Truijens, spelen met licht en donker. En met geluid. Voordeel is dat destijds bij NOC*NSF veel onderzoek is gedaan naar de chronobiologie. Zelfs de hulpmiddelen van toen komen nu weer van pas. „Ik heb na acht jaar weer mijn speciale lamp uit de kast gehaald”, zegt Kromowidjojo, drievoudig olympisch kampioene. „In Beijing gebruikten we die om onszelf vroeg in de ochtend wakker te maken, nu gebruik ik hem om ’s nachts wakker te blijven. Ik zet hem om twaalf uur aan, zodat ik niet voor tweeën in slaap val.”

Zo verschuift in de loop van een paar dagen het hele ritme. „We zijn er zo’n vier dagen voor de wedstrijden mee begonnen”, zegt Pearson. „We denken dat dat voldoende is.”

Sommige zwemmers dragen ’s avonds een speciale bril die blauw licht geeft, zodat de aanmaak van het slaaphormoon melatonine wordt geremd. Ook Kromowidjojo. Maarten van der Weijden gebruikte die bril in Beijing al in de aanloop naar zijn gouden zwemmarathon. Truijens: „Je kunt zo’n bril opzetten, maar nu iedereen vergroeid is met zijn iPad en zijn telefoon kun je die ook gebruiken. Daar komt ook blauw licht uit. Je hebt daar zelfs apps voor.”

Topsporters op een kluitje

Hoewel Kromowidjojo zich een uitgesproken ochtendmens voelt („Ik stond vanaf mijn zevende al elke ochtend om vijf uur op om te gaan zwemmen”) heeft zij tot nu toe geen moeite met de aanpassingen. „Maar dat is nog niet hetzelfde als een topprestatie leveren. Dat gaan we deze week zien. Dit is de enige test die we doen voor Rio.”

Ze merkt wel dat ze ’s avonds andere dingen doet. „Normaal kijk ik geen tv, maar nu wel, want iedereen slaapt al. Dat laat opblijven is geen probleem voor mij, maar je moet dan ook tot tien uur slapen. Het is wel belangrijk dat je je nachtrust pakt.”

Bij NOC*NSF is onderzoek gedaan naar chronobiologie

Volgens Truijens is dat de grootste opdracht. „Geloof me, als je op de Olympische Spelen een finale moet zwemmen wil je wel wakker worden. Het is vooral van belang dat je niet te vroeg wakker wordt. En die kans is groot omdat je omgeving wél vroeg opstaat. Die sporten op minder rare tijden.”

Een olympisch dorp met duizenden topsporters op een kluitje is per definitie een hectische plek. Kromowidjojo weet dat de Nederlandse chef d’equipe, Maurits Hendriks, druk op zoek is naar speciale plekken voor de zwemmers. „We proberen in Rio op de hogere verdiepingen te komen, zodat we minder overlast hebben van sporters die wel vroeg opstaan”, zegt Kromowidjojo.

Met het experiment tijdens de Swim Cup proberen alle zwemmers uit te vinden wat het effect van hun maatregelen op de prestaties is, en wat beter kan. Vlinderslagzwemmer Joeri Verlinden – die zich nog altijd moet kwalificeren voor de Spelen, heeft besloten dat hij vooral „geen issue” wil maken van zijn schuivende bioritme. „We wisten al heel lang dat dit ging gebeuren. Maar het zal eerder in mijn voordeel werken. Door het zwemmen ben ik altijd gedwongen om een ochtendmens te zijn, maar van nature ben ik een avondmens.”