Gelopen race? Niet na Wisconsin

De Democraat Bernie Sanders en de Republikein Ted Cruz wonnen dinsdagnacht overtuigend in de staat Wisconsin.

De Republikeinse kandidaat Ted Cruz, vergezeld van vrouw en dochters, is vol goede moed na de verkiezingen in Wisconsin. Foto Jim Young/Reuters

De chaoskandidaat wordt met chaos bestreden. De Republikeinse voorverkiezingen zullen in juli vrijwel zeker eindigen met een open Conventie in Cleveland. De Republikeinse koploper Donald Trump verloor dinsdagnacht de voorverkiezingen in de staat Wisconsin veel ruimer dan verwacht. Ted Cruz, op wie de hoop van het #NeverTrump-kamp gevestigd is, won bijna de helft van de stemmen. Trump bleef op circa eenderde steken. Hierdoor wordt het voor Trump moeilijker de 1.237 gedelegeerden te verzamelen die nodig zijn om de Conventie in zijn voordeel te beslissen.

Bij de Democraten is evenmin het einde in zicht. Hillary Clinton ligt nog altijd ruim voor op Bernie Sanders, maar verloor haar zesde staat op rij van de democratische socialist. Sanders won maar liefst met 56 procent van de stemmen. Onder jonge en partijloze kiezers was Sanders de grote winnaar. Clinton deed het alleen goed bij oudere en Afro-Amerikaanse kiezers.

De kans dat Sanders vóór de Conventie Clinton inhaalt, blijft erg klein. Vannacht won hij ongeveer zeven gedelegeerden meer dan Clinton. Maar de aaneenschakeling van zeges betekent dat Sanders er niet uit stapt, en dat de senator de strijd tot de allerlaatste voorverkiezingen in juni wil volhouden. Dat is alarmerend nieuws voor Clinton, die zichzelf als de consensuskandidaat presenteert, en al weken doet voorkomen dat de voorverkiezingen voorbij zijn.

Clinton onderschatte de woede

In ieder normaal verkiezingsjaar zou de opmars van Sanders het belangrijkste verhaal zijn. Vooraf had niemand een cent voor de kansen van de 74-jarige senator gegeven. Zijn ‘politieke revolutie’ slaat veel meer aan dan de Democratische Partij voor mogelijk had gehouden. Hillary Clinton, die drie jaar geleden al voorsorteerde als opvolger van Barack Obama, onderschatte de woede onder met name jonge kiezers over economische ongelijkheid en de invloed van het bedrijfsleven op het politieke stelsel. Sanders toont aan, staat na staat, dat progressieve Amerikanen hierop een antwoord van de Democratische Partij willen. Clinton ziet de Democratische Partij primair als machtspartij, niet als ideeënpartij. Daarom heeft ze moeite enthousiasme op te wekken.

Het is veelzeggend voor dit verkiezingsjaar dat dit fundamentele debat wordt overschaduwd door de puinhoop bij de Republikeinen. Na vannacht is het bijna niet meer mogelijk dat een kandidaat de nominatie bij de voorverkiezingen binnenhaalt. Voor Trump is het verlies in Wisconsin daarom een kleine ramp. Hij is geen klassiek politicus, heeft geen geharnaste organisatie, en zal het moeilijk krijgen om een open conventie in zijn voordeel te beslechten. Hij zal op de conventie zijn eigen gedelegeerden moeten behouden en die van concurrenten om moeten praten, om daar alsnog tot een meerderheid te komen.

Trumps grote verlies in Wisconsin is alarmerend voor de miljardair. Hij had een rampweek achter de rug, en dat was de kiezers niet ontgaan. Zijn campagneteam kwam in de problemen door de beschuldiging van fysiek geweld tegen een vrouwelijke journalist. Hij stuntelde met wilde uitspraken over abortus. Trump zei dat hij abortus wilde verbieden, en vrouwen wilde straffen die een abortus ondergaan. Daarna veranderde hij duizelingwekkend vaak van mening: artsen moesten gestraft worden, hij ging er niet over, hij was net zo gekant tegen abortus als Ronald Reagan.

Samen tegen Trump

Kiezers vergaven Trump zijn meanderende stijl tot nu toe. Maar in Wisconsin gebeurde dat niet. Hij eindigde veel lager dan peilingen vooraf aangaven. Voor het eerst werkten conservatieven samen om Trump in het defensief te dwingen. Vooral de veelbeluisterde talk radio-zenders, een spreekbuis voor conservatieven, vielen Trump hard aan. Ted Cruz werd door de radiozenders als de anti-Trump op het schild gehesen. John Kasich, de derde kandidaat, bleef op 14 procent steken.

De solistische Ted Cruz wordt minstens zo gehaat in de eigen partij als Trump, maar is in ieder geval nog senator. Schoorvoetend lopen de laatste weken topfiguren uit de partij over naar het Cruz-kamp. ‘Wisconsin’ toonde aan dat de Republikeinse strijd om de nominatie een tweestrijd is geworden. Dat scenario is goed nieuws voor Cruz. Niet langer trok hij alleen de meest conservatieve en religieuze kiezers, maar ook seculiere en gematigde Republikeinen. Hij weet dat hij nooit aan 1.237 gedelegeerden zal komen, maar hij gokt erop dat de chaos van de conventie in zijn voordeel zal werken. Cruz sloeg na zijn overwinning meteen een totaal andere toon aan. Hij beloofde de partij te verenigen en sprak verzoenende woorden.

Trump zelf gaf, tegen zijn gewoonte in, geen toespraak. Zijn woordvoerder stuurde namens Trump een ziedende reactie, waarin Cruz van fraude wordt beschuldigd. Cruz zou hebben samengewerkt met zijn politieke actiecomité, wat volgens de wet verboden is. „Leugenaar Ted Cruz had het hele partij-apparaat achter zich. [...] Hij is erger dan een marionet – hij is een paard van Troje, dat gebruikt wordt door de partijbazen om de nominatie van Trump te stelen.”

Bewijs voor zijn woorden, onder meer de beschuldiging van een misdrijf, gaf Trump niet. De tv-zenders brachten zijn reactie routinematig, maar maakten er verder weinig woorden aan vuil. Schelden is zo normaal geworden bij de Republikeinen, dat niemand er meer van opkijkt. Misschien is die gewenning wel het grootste probleem voor Donald Trump.