Anne Frank is hot in multicultureel Duitsland

Dat Duitsland zijn zwarte verleden onder ogen ziet is niets nieuws. Nieuw is wel Duitsland zélf.

Beeld uit de film Das Tagebuch der Anne Frank

Ook in de Cineplex Neukölln, in de gelijknamige Berlijnse migrantenwijk, draait de nieuwe film over Anne Frank. Das Tagebuch der Anne Frank is de eerste Duitse film over haar, onderstrepen de media in Duitsland. Nu in 522 Duitse bioscopen. In het Duits gesproken, inclusief het satirische lijstje huisregels dat Anne voor haar medebewoners voordraagt: „Erlaubt sind alle Kultursprachen. Also dann kein Deutsch – alle cultuurtalen mogen hier gesproken worden. Dus geen Duits.”

Dat Duitsland zijn zwarte verleden onder ogen ziet is niets nieuws. Nieuw is wel Duitsland zélf – dat van samenstelling verandert. Een van de twee producenten van deze film heet Walid Nakschbandi, is geboren in Afghanistan en begin jaren tachtig als tiener naar Duitsland gekomen. Hij had een lerares die hem Het Achterhuis liet lezen. Het boek sprak hem aan, het was mooi en verdrietig en menselijk, en het relativeerde bovendien de ellende die hijzelf achter zich had gelaten. Anne Frank en haar geschiedenis lieten Nakschbandi niet los. En toen hij tv- en filmproducent was geworden, maakte hij eerst een televisiedocumentaire over Annes vader Otto, en nu, met regisseur Hans Steinbichler, een speelfilm van 128 minuten naar het dagboek. Het Duitsland dat deze film over Anne Frank heeft gemaakt, is het Duitsland van 2016.

In Berlijn komt daar nog iets bij. Afgelopen jaren zijn er veel jonge Israëliërs in de stad komen wonen, naar schatting zo’n 20.000. Ondanks de herinnering aan de Holocaust is Berlijn voor hen een aantrekkelijke stad. Ook al blijft de verhouding tussen Duitsers en Israëliërs ingewikkeld en soms lastig, stelde de Bertelsmann Stiftung vorig jaar.

Hoe kijkt een Joodse Israëliër in Berlijn naar een Duitse film over een van de bekendste slachtoffers van de Duitse poging om alle Joden uit te roeien? Als ik in het multiculturele Berlijn de 24-jarige Israëliër Rotem Revivo leer kennen, vraag ik hem hoe hij er als Israëlische Jood bij kwam uitgerekend naar Duitsland te verhuizen. „Mijn ouders hadden er eerst wel moeite mee”, vertelt hij. Hij studeert informatica, maar heeft zich in de ruim anderhalf jaar dat hij hier nu woont vooral toegelegd op het Duits.

„Een vriend vertelde me dat Berlijn een leuke stad is, waar je makkelijk vrienden maakt en leuk kunt uitgaan. Hij is een Duitser, die ik alleen kende via online gamen, maar hij had volkomen gelijk. En er zijn inderdaad veel Israëliërs hier – je hoort Hebreeuws op straat, er is een Israëlisch restaurant bij mij in de buurt en het meisje in de pizzeria op de hoek komt ook uit Israël.”

We besluiten naar de film over Anne Frank te gaan. „Natuurlijk heb ik in Israël op school over haar geleerd. En toen ik met mijn ouders voor mijn bar mitswa naar Amsterdam ging, hebben we het Achterhuis bezocht. Maar het boek heb ik nooit gelezen.”

Als we na de film een biertje drinken, legt Rotem meteen het verband met de huidige tijd. „Wat toen gebeurd is, kan weer gebeuren. Niet per se met Joden, ook met andere groepen. Ik denk dat de mensen niets hebben geleerd”, zegt hij. Van antisemitisme in Duitsland merkt hijzelf niet veel, ook niet van Duitsers met een moslimachtergrond.

„Maar ik weet dat veel moslims uit landen komen waar hun geleerd is Joden te haten. Over de Holocaust krijgen ze niets te horen.”

Over de film zegt hij: „Het ging meer over de relatie van Anne met de andere onderduikers in het Achterhuis dan over de Jodenvervolging.” Maar hij vond het mooi. En waardeert „hoe Duitsland zijn bevolking opnieuw heeft opgevoed”.

Dezelfde week loop ik door Karlsruhe, waar een meters hoog spandoek op een winderig plein Anne toont op een schommel: de aankondiging van een ballet over Anne Frank. Gemaakt door choreograaf Reginaldo Oliveira, opgegroeid in Brazilië en al tien jaar verbonden aan het Staatstheater Karlsruhe. Anne Frank in Duitsland in het tijdperk van de globalisering.