Timmermans wil eerlijker asielregels

Europese Commissie De huidige migratieregels zijn onhoudbaar, zegt Frans Timmermans. Maar het laatste woord over deze gevoelige kwestie is aan de lidstaten.

Het moet eerlijker, het moet beter. Met die boodschap gaf de Europese Commissie woensdag de aftrap voor een discussie over hoe het verder moet met de asielregels in de Europese Unie. De huidige regels blijken niet bestand tegen een plotselinge, massale instroom van vluchtelingen, zoals in het afgelopen jaar.

Een beperkt aantal landen droeg die last, terwijl de rest uit de wind bleef. Het was kortom ieder voor zich. Frans Timmermans, de tweede man van de Europese Commissie, noemde dat woensdag „onhoudbaar”. Voor de zomer wil hij, na een rondgang bij lidstaten, concrete voorstellen doen om het asielbeleid op een meer Europese leest te schoeien.

Dat Timmermans hier niet al woensdag mee kwam is saillant: tot nu toe schrok juist deze Commissie, anders dan de voorgaande, niet terug voor een confrontatie met lidstaten, door voorstellen pontificaal op tafel te leggen. Het paste in de filosofie van voorzitter Jean-Claude Juncker, die bij zijn aantreden in 2014 een meer geëngageerde, ‘politieke’ Commissie beloofde, een beetje zoals een echte regering.

Maar Junckers ambitie om meer te willen zijn dan het ‘secretariaat’ van lidstaten pakte tijdens de vluchtelingencrisis verkeerd uit. Vooral het Commissievoorstel om vluchtelingen vanuit Italië en Griekenland via verplichte migratiequota te herverdelen over de rest van de EU (‘relocatie’) verziekte de toch al precaire sfeer tussen landen verder, helemaal toen het systeem praktisch ook onuitvoerbaar bleek. Wat volgde was een giftige welles-nietes-discussie over ‘solidariteit’ die de oplossing van de crisis juist heeft bemoeilijkt.

„Het is geweldig om gelijk te hebben, maar het is beter om relevant te zijn”

Timmermans vindt nog steeds dat de Commissie op het juiste spoor zat, maar erkende woensdag dat het tijd is voor een nieuwe aanpak. „Het is geweldig om gelijk te hebben, maar het is beter om relevant te zijn”, zei hij. Daarom kiest de Commissie nu eerst voor een debat „om ervoor te zorgen dat we ook echte resultaten krijgen”.

De huidige asielregels zijn gebaseerd op de zogenoemde Dublin-verordening. Die schrijft voor dat een vluchteling asiel moeten aanvragen in het eerste EU-land van aankomst. Een systeem dat redelijk werkt bij een lage instroom, maar dat afgelopen jaar klapte. Griekenland en Italië werden overrompeld door de grote aantallen (Syrische) vluchtelingen. De open grenzen in Europa (Schengen) zorgden vervolgens voor een chaotische, ongecontroleerde doorstroming naar het rijkere noorden.

De Commissie wil ‘Dublin’ nu grondig hervormen. Timmermans presenteerde woensdag twee ‘opties’: in de meest gematigde variant blijft Dublin ruwweg gehandhaafd, maar treedt in noodsituaties een herverdelingsmechanisme in werking, weer op basis van quota, waarbij rekening wordt gehouden met zaken als bevolkingsdichtheid en welvaart. In de tweede variant maakt Dublin plaats voor een Europese aanpak, waarbij het niet meer uitmaakt waar iemand asiel aanvraagt en de herverdeling een permanent karakter krijgt, al blijven lidstaten zelf verantwoordelijk voor de uitvoering.

Beide opties zouden hand in hand moeten gaan met een systeem van legale (arbeids-)migratie, om te voorkomen dat vluchtelingen zich in de armen van mensensmokkelaars werpen. Asielzoekers die zich niet schikken naar de voor hen gekozen bestemming verspelen wat de Commissie betreft hun asielkansen.

Er is ook nog een derde optie, die eigenlijk de voorkeur geniet van de Commissie. Daarbij komt de leiding in handen van een Europees asielagentschap, met echte beslissingsmacht en afdelingen in elke lidstaat. Maar dat is voor de „lange termijn”, zei Timmermans. Hij acht deze oplossing voorlopig „politiek niet haalbaar” en zal hierover later dit jaar dan ook geen voorstel doen. Elke optie zal hoe dan ook een lastige discussie opleveren, want zolang de bewaking van Europese buitengrenzen rammelt, zullen weinig EU-landen bereid zijn tot vergaande solidariteit.