In Roelofarendsveen staan de kiezers tot buiten het stembureau in de rij

Opkomstdrempel bij stemming over associatieverdrag met Oekraïne zorgt bij veel kiezers voor dilemma: ga ik wel of niet?

Theo Fokkinga (41

Tjerk Heringa is een van de eersten op het stembureau in de trouwzaal van het gemeentehuis in Roelofarendsveen. Hij is eigenlijk tegen het referendum, vindt het ‘pure bullshit’, maar nu het er toch is, wil hij per se dat het verdrag er komt. Het is een persoonlijke zaak: Heringa kende vier MH17-slachtoffers goed. Voor hem is er een directe link tussen het associatieverdrag, de protesten op het Maidan-plein in Kiev, het conflict in Oost-Oekraïne en de vliegtuigramp. „Ik ben het verplicht aan de MH17-slachtoffers om voor te stemmen. Ik zou het zo lullig vinden als dat offer voor niks was.” Een lage opkomst is waar hij eigenlijk op hoopt, maar zelf is hij toch gekomen omdat hij de hele dag moet werken. „Ik kan niet later kiezen op basis van de prognoses.”

Wel of niet strategisch stemmen om de opkomst onder de 30 procent te houden: het is deze dag van het referendum hét dilemma van veel voor-stemmers. Voor de tegen-stemmers is de opkomstdrempel juist een doorn in het oog. Toen bekend werd dat veel gemeentes minder stembureaus zouden openen, zagen zij dit als een poging om de opkomst laag te houden. Ook in Roelofarendsveen speelde deze discussie: van de gebruikelijke veertien stembureaus zijn er in de gemeente Kaag en Braassem woensdag maar zes geopend. „De burgemeester was bang dat het anders wel een erg duffe boel zou worden”, zegt voorzitter van het stembureau Geert van der Velde.

Voor de ja-stemmers woensdagochtend in Roelofarendsveen lijkt strategisch stemmen echter nauwelijks een overweging. Zij hebben al beslist uit principe voor te stemmen. „Ik ben voor samenwerking, vrijhandel en mensenrechten”, vertelt Theo Wesselman. „Bovendien zijn alle serieuze politieke partijen voor, dus voor mij is de keuze duidelijk.” Ook twee medewerksters van het gemeentehuis, Saskia Eisinger en Catharina van Berkel, hebben niet strategisch gedacht. Eisinger: „Ik vind dat als je stemrecht hebt, je het moet gebruiken.” Van Berkel: „En dames zeker. Nee, de 30 procent was voor mij geen overweging.”

Na een drukke eerste piek druppelt er ongeveer elke minuut wel iemand binnen. Om acht uur zijn er vijftig stemmers geweest, waaronder veelal ouderen. De meesten zijn op de hoogte van het kleinere aantal stembureaus in Kaag en Braassem, maar er is weinig verontwaardiging. „Ik begrijp dat wel”, vertelt een vrouw die net tegen heeft gestemd. „Mensen maken er een enorme toestand van, maar het is klein hier. Of ik nou naar de Kerkstraat moet of naar ’t Westeinde, dat maakt niet uit.” Ze denkt dat de opkomst hoog zal uitvallen. „Zeker door dat corruptie-gedoe van de laatste dagen. Dat heeft alles nog chaotischer gemaakt.” Ook Leo Elstgeest stemt tegen. „Ik denk: dit moeten we niet willen. Straks moeten we hen ook weer betalen.”

In de grote steden lag de opkomst tot elf uur rond de vijf procent. Landelijke cijfers zijn er niet. Ter vergelijking: bij de Provinciale Statenverkiezingen kwamen de eerste vier uur circa 7 procent van de stemgerechtigden opdagen. Toen kwam de opkomst uiteindelijk uit op 49 procent.

In Roelofarendsveen verschijnt na een klein uur pas voor het eerst een jonge kiezer in het stembureau. Dana van Hameren is 20 jaar en eigenlijk al bijna te laat op school, maar ze wilde wel per se stemmen. „Maar ik heb me er eigenlijk niet zoveel in verdiept. Daarom stem ik blanco.” Met haar vrienden heeft ze het wel af en toe over het referendum gehad. Die waren best op de hoogte. „Ik denk wel dat ze nog gaan komen later vandaag.”

Tegen tienen zijn er zoveel stemmers dat er een rij tot buiten de trouwzaal ontstaat. Dan verschijnt burgemeester Marina van der Velde. Ze geeft graag nog een toelichting op het besluit om minder stembureaus te openen. „Voor mij is ook het criterium: hoeveel stemmen kun je tellen op een bureau? Dat aantal ligt nu bij het referendum hoger dan bij andere verkiezingen, met een veel groter stemformulier.” Tegen het middaguur staat de rij nog steeds tot buiten het stembureau, met vooral oudere kiezers. De voorzitter van het stembureau zegt dan: „De opkomst hoog genoeg? Dat gaat zeker lukken.”