Bij waakhond DNB lusten ze de trustfirma’s rauw

Sinds een paar jaar bepleit DNB strengere regels voor de trustsector, die volgens de toezichthouder „tekortschiet” en niet „professioneel” is.

I hate to say I told you so, is samengevat de reactie van De Nederlandsche Bank (DNB) op de Panama Papers. De toezichthouder waarschuwt al een aantal jaar voor ernstige tekortkomingen bij veel trustkantoren, waardoor er groot risico is op misstanden. Dan moet je niet raar opkijken als op een dag iemand stukken lekt en de sector opnieuw onder vuur komt te liggen. „Helaas is dit geen verrassing voor ons”, aldus een woordvoerder.

De kritiek van DNB op de sector is hard. Een groot aantal kantoren overtreedt de wet. Als het gaat om risicobeheersing schiet de sector als geheel zelfs „tekort”, schreef DNB twee weken geleden nog in een analyse voor de Tweede Kamer. Er werd toen een hoorzitting gehouden over de problemen in de sector.

Terwijl risicobeheersing een hoeksteen van trustbedrijven zou moeten zijn, want het is een „inherent risicovolle” bedrijfstak. Het gaat volgens de toezichthouder vaak om internationale activiteiten waarbij het trustkantoor zijn klant zelden of nooit ontmoet. En die klanten willen ook nog eens „ondoorzichtige en complexe structuren” opzetten – vermoedelijk omdat ze iets te verbergen hebben. Dat maakt het risico op betrokkenheid bij bijvoorbeeld witwassen en belastingontduiking groot.

Zelfs de meest basale dingen gaan fout, meldt DNB. Zo zijn er nog steeds trustbedrijven die niet de moeite nemen om te verifiëren of een cliënte misschien bekendstaat onder haar meisjesnaam. Deden ze dat wel, dan zouden ze bijvoorbeeld ontdekken dat iemand op een sanctielijst staat, of een link heeft met iemand daarop.

Verkeerde cultuur

DNB vermoedt dat een aantal fouten bewust wordt gemaakt. Er is een cultuur waarin „commerciële belangen de boventoon voeren” en trustbedrijven integriteitsrisico’s „pas serieus nemen” als DNB laat merken dat het zo niet langer kan. In een vileine laatste paragraaf schrijft DNB dat aanscherping van de huidige wet nodig is om „de stap te zetten naar professionalisering van de sector”. Met andere woorden: professioneel zijn ze nu dus niet, in de sector waar bijna 400 miljoen omgaat.

DNB heeft een uitgebreid wensenlijstje als het gaat om wetgeving. Ze wil vooral meer bevoegdheden om in te kunnen grijpen. Bijvoorbeeld de mogelijkheid om sneller een vergunning van een kantoor in te trekken. Ook wil zij boetebesluiten kunnen publiceren, in het kader van onder meer naming and shaming.

Tegelijk dringt de vraag zich op waarom de problemen zich nog altijd voordoen als DNB er al zo lang mee bezig is. Critici stellen dat de toezichthouder zelf in het verleden onvoldoende scherp toezicht heeft gehouden. Michiel van Eersel, een advocaat die veel met trustkantoren werkt, wijst erop dat DNB al sinds 2004 verantwoordelijk is voor het toezicht is op de sector. Toen werd de Wet toezicht trustkantoren ingevoerd. „De kritiek die DNB uit, gaat over dingen die in die wet geregeld zijn. In die zin is het triomfalisme van DNB dus niet terecht.”

Dat DNB zich vanaf 2012 steeds meer roert, komt volgens hem vooral door het veranderende politieke en maatschappelijke sentiment. „Het onderwerp van belastingontwijking is steeds meer op de agenda komen te staan, omdat het toch wel schrijnend is dat sommige bedrijven helemaal geen belasting betalen. De reflex bij DNB is dan: we moeten strenger handhaven.”

PvdA-Kamerlid Ed Groot schreef in een opiniestuk in Het Financieele Dagblad ook dat het toezicht scherper moet. En dat vooral het ministerie van Financiën snel nieuwe regelgeving moet uitwerken zodat DNB beter kan handhaven. Hij wees ook naar een „meer fundamentele” zaak: dat Nederland een magneet zou zijn voor foute brievenbusfirma’s vanwege het gunstige fiscale klimaat.

Ook DNB wees daar in haar analyse voor de Kamer op. De woordvoerder van DNB benadrukt dat de sector in eerste instantie zelf verantwoordelijk is voor integer functioneren. En dat dat nog steeds onvoldoende het geval is. Vandaar het verzoek om meer bevoegdheden. Een logische escalatie: gaat het niet goedschiks dan maar kwaadschiks. De onuitgesproken woorden: misschien dat de Panama Papers voor een keerpunt kunnen zorgen.