ANC blokkeert impeachment van Zuma

Zuid-Afrika De regeringspartij ANC sloot dinsdag de rijen om haar president te beschermen. De oppositie is boos. „Het ANC is de weg kwijt.”

Het lot van president Jacob Zuma en dat van regeringspartij ANC zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat bewees de partij dinsdagavond door haar overgrote meerderheid in het parlement in te zetten om de oppositiemotie die opriep tot afzetting van de president, te blokkeren. De motie voor ‘impeachment’ was de eerste sinds de val van de apartheid en had een tweederde meerderheid van de parlementsleden nodig, maar werd door 233 van de 400 stemmende parlementsleden verworpen.

Het was een pyrrusoverwinning voor de regeringspartij. Door Zuma te beschermen hield het ANC vast aan dezelfde reflex die afgelopen donderdag door het Constitutionele Hof nog als strijdig met de grondwet werd beschreven. Want de president volgens had dan volgens het Hof wel de eed geschonden die hij in 2009 aflegde om „de grondwet te handhaven, te beschermen en te respecteren”, het parlement had verzuimd de president tot orde te roepen toen hij weigerde gehoor te geven aan de oproep van de Nationale Ombudsvrouw een deel van de verbouwingskosten van zijn privéhuis terug te betalen.

„Het ANC heeft veel schade geleden en heeft wat uit te leggen”, gaf Jackson Mthembu toe, de man die verantwoordelijk is voor de partijdiscipline van het ANC. Buiten het parlement meldde zich rond dezelfde tijd alweer een veteraan van de partij die opriep tot het aftreden van Zuma. Na een emotionele brief van Mandela’s boezemvriend Ahmed Kathrada smeekte ook voormalig financiënminister Trevor Manuel de president de eer aan zichzelf te houden. „Het is in het belang van ons allemaal dat de president opstapt”, zei Manuel. De angst van het ANC dat het wegsturen van Zuma leidt tot een scheuring van de partij blijkt omgekeerd ook waar: hoe langer Zuma zit, hoe meer kameraden zich afwenden.

Parlementsvoorzitter Mbete trok zich niets aan van de oppositie.Foto Rodger Bosch/AFP

Maar de ANC’ers in de parlementsbanken lieten zien dat er andere belangen op het spel staan hier: partijdiscipline, baantjes, en de overtuiging dat als Zuma valt, zij met hem zullen meevallen.

Dat is pijnlijk voor sommigen grote namen in de partij, zoals vicepresident Cyril Ramaphosa, die Zuma hoopt op te volgen. „Ramaphosa was de voorzitter van het orgaan dat in 1996 de grondwet opstelde”, herinnerde Julius Malema van de EFF. „En nu stemt hij voor een schending van die grondwet?”

Aan het begin van het tumultueuze debat eisten oppositiepartijen dat parlementsvoorzitter Baleka Mbete (ANC) zich niet bemoeide met het debat over het minachten van de grondwet, omdat ze zich daar zelf schuldig aan had gemaakt. Alsof de verdachte zelf rechter mocht spelen. „U was het die Zuma beschermde”, wees Malema naar de parlementsvoorzitter.

„Wij kunnen geen debat hebben over het wegsturen van Zuma zolang u daar zit.’’

Mbete beraadde zich een uur en kwam toen terug om te laten zien dat ze zich niets van de oppositie aantrok. Donderdag roemden commentatoren de kracht van de Zuid-Afrikaanse democratie nog, toen het Constitutionele Hof de president en zijn partij tot de orde riep. Dat optimisme heeft nu plaatsgemaakt voor het besef dat die democratie aan de grond loopt.

Bij de vorige verkiezingen stemde 62 procent voor ‘het idee van het ANC’: het idee van de strijd tegen apartheid, het idee van Mandela – het idee dat volgens voormalige leiders als Ahmed Kathrada verloren is gegaan. Maar opiniepeilers betwijfelen of de regeringspartij bij de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen de grote steden als Johannesburg kan behouden. De zwarte middenklasse in de grote stad liet tijdens de begrafenis van Nelson Mandela al van zich horen door Zuma uit te jouwen. Die nieuwe generatie roerde zich ook bij de studentenprotesten vorig jaar.

„Het ANC is de weg kwijt’’, zei de nieuwe zwarte fractieleider Mmusi Maimane van de Democratische Alliantie, een oppositiepartij die van oudsher vooral populair is onder blanken. Zijn taak is om de trouwe kiezers van het ANC ervan te overtuigen dat die dwaling echt zo schadelijk is dat ze nu eindelijk voor een ander willen stemmen.