‘Wie mediteert heeft minder slaapbehoefte’

Dit zei somnoloog Ingrid Verbeek onlangs in NRC.

Foto Istock

De aanleiding

NRC schreef onlangs over vroeg opstaan en mensen die hun wekker wat eerder zetten om nog vóór het ontbijt van alles te doen. Onder andere somnoloog (slaapdeskundige) Ingrid Verbeek van het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe komt aan het woord. In het artikel zegt zij: „Mensen die mediteren hebben minder slaapbehoefte, omdat ze tijdens het mediteren gedeeltelijk herstellen.”

Waar is het op gebaseerd?

We bellen met Ingrid Verbeek. Ze baseert haar uitspraak op wat ze ziet in haar vakgebied. „Ik ben al 25 jaar actief in dit vak. Slaap is belangrijk voor herstel, maar in de praktijk zie ik dat mensen ook in meditatie of andere ontspanningsoefeningen herstel en rust kunnen vinden.”

En, klopt het?

Er zijn verschillende wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar de veronderstelde voordelen van meditatie, maar dat het je slaapbehoefte zou verminderen is daarin niet duidelijk aangetoond. In 2010 is dit specifiek onderzocht aan de universiteit van Kentucky. Wetenschappers onderzochten of je slaap kunt vervangen door lange periodes van meditatie. Zeven Indiërs die zo’n twee tot drie uur per dag mediteerden en zo’n vier tot zes uur per nacht sliepen werden onderworpen aan enkele reactietests. Ondanks dat zij minder sliepen dan de aanbevolen zeven tot acht uur per nacht scoorden zij net zo goed op deze psychomotorische tests als mensen die wel de aanbevolen nachtrust hadden.

Toch trokken de onderzoekers niet de conclusie dat (veel) mediteren dus leidt tot minder slaapbehoefte. De onderzochte groep was te klein, het was de onderzoekers niet duidelijk wat er precies gebeurde tijdens de meditatie en de deelnemers moesten hun eigen slaaplogboek bijhouden, waardoor de gegevens oncontroleerbaar waren.

We bellen met professor Gerard Kerkhof, hoogleraar psychofysiologie en slaapdeskundige. „Als je veel mediteert is het nog steeds aanbevolen om zeven tot acht uur per dag te slapen. Het zou wel kunnen dat de mensen in dit onderzoek hun lichte slaap min of meer vervangen door meditatie. In plaats van twee á drie uur lichte slaap besteden zij die tijd aan meditatie. Maar dat zou dan geen tijdswinst opleveren.” Meditatie helpt volgens Kerkhof wel mensen die last hebben van slapeloosheid (insomnie). „Meditatie kan er dan voor zorgen dat mensen zich goed en rustig voorbereiden op de slaap.”

Dat is ook aantoonbaar bewezen. Vorig jaar bleek uit een onderzoek aan de universiteit van Zuid-Californië in Los Angeles onder ouderen met slapeloosheid dat meditatie op de korte termijn kan helpen. De groep met ouderen die ongeveer twintig minuten per dag mediteerden, sliep aanzienlijker beter dan de groep die ‘slaapeducatie’ volgde.

In andere studies naar meditatie worden nog meer positieve punten genoemd. Zo bleek dit jaar uit onderzoek in Kopenhagen dat patiënten dankzij meditatie beter uitrusten. In andere onderzoeken wordt de verwachting uitgesproken dat meditatie nog meer positieve effecten heeft, maar veel van deze onderzoeken zijn met een te kleine groep gedaan om er daadwerkelijk een harde uitspraak over te kunnen doen.

Conclusie

Dat mensen die mediteren minder slaapbehoefte hebben, is in geen van de geraadpleegde studies daadwerkelijk bewezen. Uit een onderzoek waar dit specifiek werd onderzocht trokken de onderzoekers de conclusie dat veel mediteren mogelijk slaap kan vervangen, maar dat dit eerst nader onderzocht moet worden. We beoordelen de stelling daarom als ongefundeerd.