‘Rechtsstaat op het spel door snelheid politiek’

Fractievoorzitters Thieme, Krol, Klaver, Segers, Buma, van der Staaij en Wilders tijdens het Tweede Kamerdebat over de aanslagen in Brussel. Foto ANP / Martijn Beekman

De Nederlandse rechtsstaat wordt bedreigd nu politici steeds meer streven naar “resultaat, snelheid en draagvlak”. De “waarden van de rechtsstaat” lopen hierdoor de kans slechts een „sluitpost” te worden. Daarvoor waarschuwt de Raad van State in de inleidende beschouwing van het jaarverslag over 2015. De Raad van State is de belangrijkste adviseur van de regering en daarnaast de hoogste bestuursrechter.

In een rechtsstaat zijn waarborgen en procedures, schrijft de Raad van State, die ervoor zorgen dat niet “slechts het recht van de sterkste of de wil van de meerderheid” telt. En dat in wetten het doel niet alle middelen rechtvaardigt.

Vroeger lieten politici nog zwaar meewegen wat „juridisch en praktisch” haalbaar is, schrijft de Raad. Nu zijn ze gefixeerd op het vinden van politiek draagvlak. “Bedenkingen worden terzijde geschoven met de rechtvaardiging dat iets in een akkoord is afgesproken”, zei vicepresident Piet Hein Donner vanmorgen in een toelichting.

Zorgen over terugloop juristen in parlement

De Raad van State adviseert om op het moment van politieke besluitvorming al genoeg juridische en rechtstatelijke kennis aanwezig te laten zijn. Vandaar dat het “zorgelijk” is dat die kennis steeds minder aanwezig is, door een “terugloop in de afgelopen decennia van het aantal juristen in de Tweede Kamer en de ministerraad”.

Vorig jaar heeft de Raad van State 452 adviezen uitgebracht over wetsvoorstellen van het kabinet. Bij dertig wetten, bijna 7 procent, gaf de Raad een zogenoemd ‘zwaar dictum’. Dan is er sprake van stevige kritiek op de voorgestelde wetgeving. In 2014 kreeg bijna 6 procent een zwaar dictum, een jaar eerder 7,5 procent.