Column

Geef alle informatie over de Nederlandse oorlogsinzet

Het ideaal van de open samenleving is geruisloos verruild voor het ideaal van de open burger. Sinds de overheid zich heeft ontwikkeld tot mijnoverheid.nl, verhoudt ze zich tot de burger per mail en zodra iemand ergens inlogt, registreert mijnoverheid.nl dat de open burger de mail leest, hoe laat, hoe vaak, hoe enthousiast en hoe langdurig. Zoals mijnoverheid.nl ook weet waar de open burger parkeert, rijdt, loopt, logeert, belt, mailt, met wie, hoe lang en waarover dat gaat.

Dit grote feest van het ‘ik heb niets te verbergen’ wordt gevierd voor de burgers, maar de staat zelf doet niet mee. Mijnoverheid.nl heeft nog steeds geen mail rondgestuurd over de oorlog met Syrië waarin Nederland kennelijk is verwikkeld en niet over de wapens die aan deze en gene zijn verkocht. En zodra Syrische burgers de Nederlandse bombardementen ontvluchten en zich in Nederland melden, stuurt mijnoverheid.nl mij geen mail om te zeggen dat ze hen met kinderen en al in een detentiecentrum heeft opgesloten.

Je mag dus blij zijn als iemand eens navraag doet bij zijn overheid. Fotograaf Robert Glas vroeg of hij foto’s mocht maken van een detentiecentrum waarin vreemdelingen zijn vastgezet, maar het Ministerie van Veiligheid en Justitie zei nee. Als incidentele beslissing best te begrijpen, want de overheid hoeft natuurlijk niet alle fotografen elk moment van de dag binnen te laten. Maar toen Glas kwam met een kort geding, bleek de landsadvocaat fundamentelere bezwaren te hebben. ‘Detentiecentra’, zei hij, ‘hebben niet de status van openbare gebouwen.’ Grappig. ‘Privacy is de schuilplaats van het kwaad’, beweerde een politiechef ooit en die leuze bepaalt al jaren het overheidsbeleid. De misdaadbestrijders van Veiligheid en Justitie doen hun zegenrijke werk midden in het privéleven van de burgers. Maar ondanks die officiële voorliefde voor openheid mogen Defence for Children, Amnesty International en Kerk in Actie niet aan diezelfde burger laten zien wat een gevangeniscel is.

Nou goed, opgeschrikt door het kort geding wilde het ministerie voor één keer wel een uitzondering maken. Vrij Nederland mocht de foto’s plaatsen. Maar fotograaf Glas moest bij contract beloven dat hij in het vervolg het ministerie elk artikel zou laten lezen waarbij zijn foto’s kwamen te staan. Voorafgaande toestemming – synoniem voor censuur – werd een vereiste. Toen Glas opnieuw protesteerde, legde de landsadvocaat het belang van deze censuur uit. ‘Feitelijke onjuistheden in berichtgeving over vreemdelingen kunnen verontwaardigde reacties uitlokken bij maatschappelijk geledingen.’

Het spreekt voor het lieve karakter van Amnesty, Robert Glas en zijn advocaat dat ze bij die ‘verontwaardigde reacties’ meteen dachten aan verontwaardiging van bezorgde burgers die opsluiting in isoleercellen te naar en te schadelijk zouden vinden. Zelf, een stuk minder lief, denk ik dat het ministerie vooral bang was voor reportages waarin de isoleercellen te schoon en te rustig zouden overkomen. Bang voor verontwaardigde stemmen die, net als de Four Yorkshire Men van Monty Python, zouden roepen dat de modale Nederlander het een stuk minder heeft getroffen. Een isoleercel helemaal voor de vreemdeling alleen? Ha! Wij zouden wel willen dat we zo’n luxe isoleercel hadden! ‘There are a hundred and sixty of us living in a small shoebox in the middle of the road.’

Intussen heeft het Gerechtshof de censuur natuurlijk verboden. Met de eis van voorafgaande ambtelijke toestemming gaat de Staat der Nederlanden in tegen de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De staat mag wel grenzen stellen aan persvrijheid en vrijheid van nieuwsgaring, maar daarvoor is een wettelijke grondslag nodig, en die ontbreekt.

Toch pruttelt de staat nog na, in een bodemprocedure die nu haar ontknoping nadert. Bij zo’n belangwekkend maatschappelijk verschijnsel, ‘te weten de vreemdelingenbewaring’, gaat het er maar om dat de foto’s niet ‘op verkeerde wijze’ worden gebruikt, zegt ze. En dat gepruttel blijft om meerdere redenen een interessant standpunt, dat de zaak zelf overstijgt.

Want hier verschijnt de staat nu eens in vol zicht als de controlfreak die zij is. Ze eist niet alleen ongebreidelde informatie over de burger, ze beslist bovendien welke informatie deze open burger ontvangt. En als dat al niet dictatoriaal genoeg klinkt, dient ze met die censuur ook nog eens een politiek doel: bij bepaalde ‘maatschappelijke geledingen’ verontwaardiging voorkomen. Maar hoe nobel dat doel ook mag klinken, er is maar één manier waarop je zulke verontwaardiging legaal kunt voorkomen. Door burgers álle informatie te geven. Ook over Nederlandse oorlogsinzet die vreemdelingen naar Nederland doet vluchten.