De duistere kant van de cellist

Volgens de Panama Papers sluisden rijke zakenmensen en goede vrienden van Poetin miljarden weg voor de president.

De kring rond Poetin

Op 24 maart trad hij nog op, in de grote zaal van het conservatorium in Moskou.

Sergej Roldoegin, zwart hemd, beetje ouderwets lang kapsel (dat hem goed stond, zo schreef de de Russische krant Novaya Gazeta) kwam op onder donderend applaus. Het orkest en zette in en Roldoegin speelde met gesloten ogen zijn eerste noten: Schelomo, de ‘Hebreeuwse rapsodie’ voor cello en orkest van Ernest Bloch.

Na afloop dromden de fans om hem heen. Toen één van hen over zaken en geld begon, maakte de maestro een afwerend gebaar, zo schrijft Novaya Gazeta. „Alsjeblieft, daar blijf ik verre van. Kijk, zelfs mijn cello is tweedehands!”

Zo ziet Sergej Roldoegin zichzelf graag: als een man van de kunsten. Een sympathieke en benaderbare figuur, die graag spreekt over de man die nu al vijftien jaar aan het hoofd staat van de Russische Federatie. Sergej Roldoegin en Vladimir Poetin schuimden als twintigers de straten van Sint Petersburg af. De cellist is de peetoom van Poetins oudste dochter. Af en toe trakteert hij zijn jeugdvriend op een privéconcert in de presidentiële residentie in Novo Ogarevo, even buiten Moskou.

Nu blijkt dat de geliefde Russische cellist ook een duistere kant heeft. Roldoegin, zo blijkt uit gelekte documenten van de financiële dienstverlener Mossack Fonseca uit Panama, was de spil in offshoreconstructies waarin gigantische bedragen omgingen. Roldoegins offshorebedrijven deden fictieve deals in aandelen van staatsbedrijven, zoals Rosneft. Invloedrijke zakenmannen deden ‘schenkingen’ zonder duidelijk doel. Een Russische bank op Cyprus – een dochteronderneming van de staatsbank VTB – verleende gigantische kredieten zonder onderpand.

Op deze manier vloeide ruim 2 miljard dollar van Rusland naar schimmige postbusondernemingen in Panama en op de Maagdeneilanden.

Oude judovrienden

Het offshorenetwerk is onderzocht door Novaya Gazeta, in samenwerking met de Süddeutsche Zeitung en twee internationale journalistieke organisaties.

De journalisten constateren dat rijke zakenmensen uit de directe omgeving van Poetin, zoals de gebroeders Rotenberg waarmee de Russische president vroeger op judo zat, betrokken zijn bij de deals. De uiteindelijke begunstigde, zo vermoeden de journalisten, was niet Roldoegin, maar Poetin zelf.

Rond de Russische president heeft altijd al de geur van corruptie gehangen. Begin jaren negentig zou Poetin als bestuurder van Sint Petersburg betrokken zijn geweest bij fraude rond een programma waarbij waardevolle grondstoffen werden geruild voor voedsel voor de noodlijdende bevolking van de stad. De geruchten over zijn toenmalige contacten met de Russische maffia zijn hardnekkig. Journalisten en wetenschappers stellen dat Poetin mogelijk aandelen bezit in grote staatsondernemingen, zoals oliebedrijf Soergoetneftegaz. Sommigen schatten zijn vermogen op 20 miljard dollar. De Amerikaanse investeerder Bill Browder, die door Poetin uit Rusland werd gegooid, houdt het op tien keer zoveel. „Hij is de grootste oligarch”, schreef Browder in zijn boek over de Russische president.

Washington deelt die mening. Poetin is „corrupt”, zo zei een hoge ambtenaar van het Amerikaanse ministerie van Financiën eerder dit jaar. De Amerikaanse sancties tegen Rusland nemen vooral Poetins directe omgeving in het vizier: de gebroeders Rotenberg, zakenman Gennadi Timtsjenko, bankier Joeri Kovaltsjoek en de bank ‘Rossija’ uit Sint Petersburg – door de Amerikanen omschreven als Poetins ‘huisbank’.

De Panama Papers bevestigen dit beeld. In het offshorenetwerk van cellist Roldoegin duiken steeds weer dezelfde namen op. Zoals rond het huwelijk van zijn jongste dochter, Jekaterina Tichonova (die de naam van haar grootmoeder heeft aangenomen). In februari 2013 trad Jekaterina in het huwelijk met Kirill Sjamalov, de zoon van Poetin-getrouwe Nikolaj Sljjamalov, aandeelhouder van de Rossija Bank. Het huwelijk werd gevierd in een langlaufresort Igora, op anderhalf uur rijden van Sint Petersburg.

Igora is eigendom van het bedrijf Ozon, waarvan Joeri Kovaltsjoek (eveneens Bank Rossija) een van de eigenaars is.

Uit de Panama Papers blijkt dat Ozon tussen 2009 en 2013 in totaal 11,6 miljoen dollar in leningen krijgt. Met dat geld koopt het bedrijf in 2012 het skiresort Igora. Enkele maanden later worden Jekaterina en Kirill voorgereden in een trojka met drie witte paarden. Fotografen zijn niet welkom op het huwelijksfeest. De gasten hebben hun mobiele telefoons moeten inleveren. Of maestro Sergej Roldoegin ook aanwezig was op het geheime huwelijk van Poetins jongste dochter, weten we niet.

Je zou zeggen: het kan haast niet anders of de cellist heeft er gespeeld.