De desillusie dringt nu door

Vluchtelingen op Lesbos Maandag werden migranten uit Griekenland teruggestuurd naar Turkije. Syriërs zijn daar beschermd, migranten uit ‘veilig’ Algerije en Pakistan niet. Die leven in een niemandsland.

Beambten van Frontex escorteren maandag een migrant die aan boord gaat van een Turks schip. De eerste groepen migranten werden gedwongen teruggestuurd van Griekse eilanden naar Turkije. Foto Louisa Gouliamaki / AFP

Een voor een werden ze de boot op begeleid, met een deken in hun hand en ieder een man Frontex-personeel aan zijn zijde. Zoals besloten in de Turkijedeal werden maandagochtend de eerste 136 migranten, voornamelijk Pakistanen, vanuit het Griekse Lesbos naar Turkije uitgezet. Om zes uur ’s ochtends vertrokken de twee boten al vanuit Lesbos, terwijl de media was verteld dat het om tien uur zou plaatsvinden. Vlak voordat de eerste boot vertrok, kwam er aan de kust van het eiland een boot met 56 nieuwe vluchtelingen aan vanuit Turkije.

De gedeporteerde migranten hebben volgens de autoriteiten zelf aangegeven geen asiel te willen aanvragen in Griekenland. Bij aankomst in Dikili hebben ze een medische check gehad, hun vingerafdruk afgegeven en zijn ze met bussen naar een vluchtelingenkamp gereden in Kirklareli. Hier verblijven ze totdat ze worden teruggestuurd naar hun land van herkomst. Syriërs kunnen in Turkije blijven – zij hebben een beschermde status.

Ook vanuit het Griekse eiland Chios vertrok er een boot met 66 mensen – onder wie veel Afghanen – naar Turkije. Amnesty International maakt zich zorgen over de rechten van de gedeporteerden en hun toegang tot bijvoorbeeld advocaten.

„Wat hier vanochtend heeft plaatsgevonden is volledig legaal”, zegt Ewa Moncure, woordvoerder van Europese grensbewaker Frontex, op Lesbos. „De mensen hebben zelf aangegeven geen asiel te willen in Griekenland en dus moeten ze terug.” Asielexperts van het Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken (EASO), hebben vluchtelingen in de detentiecentra geïnformeerd over hun rechten, zegt Moncure. Dat ontkent het EASO: het kantoor verklaart dat het niet het mandaat had vluchtelingen die sinds de deal zijn gearriveerd te informeren. „Dat lag bij de Griekse autoriteiten”, aldus Jean-Pierre Schembri van het EASO.

‘Fantastisch Europa’ is een illusie

Een paar uur nadat de boten zijn vertrokken klinken er geluiden vanuit een tentenkamp vlak bij de haven van Mytilini. „We are hu-man! We are hu-man! We are hu-man!”, wordt er gescandeerd vanuit het kampement waar al maandenlang zo’n driehonderd mannelijke migranten wonen. De meesten komen uit Pakistan, maar er lopen ook een paar Algerijnen en Marokkanen rond. Zij hoorden veelal maanden geleden dat ze uit de ‘veilige landen’ komen, en hebben zich daarom nooit geregistreerd. Anderen zijn Moria, het detentiecentrum op Lesbos, ontvlucht. In het binnenland kamperen nog vele groepjes migranten die hun moment afwachten. De meesten willen wel asiel aanvragen in Griekenland, maar zijn bang toch geen kans te maken.

De 25-jarige Algerijn Amin heeft een besluit genomen. Hij wil terug naar Algerije. „Ik ben afgestudeerd accountant, maar ik kon geen werk vinden. Mij werd verteld dat ik in Europa aan een goede toekomst kan werken, maar het is hier nog erger dan thuis”, zegt hij. Hij schudt zijn hoofd. „Het fantastische Europa is echt een illusie. Ze behandelen je hier als dieren. Er is geen eten, geen onderdak en geen respect.”

Amin zegt dat hij niet door de Griekse politie gedeporteerd wil worden naar Turkije. „Dan moet ik daar wekenlang in een kamp wachten op terugkeer, onder toezicht van de Turkse politie. Die behandelen migranten zo slecht, niemand wil dat.” Hij wil gewoon in één keer terug naar Algerije. „Hoe ik dat ga doen?” Hij zwaait een Samsung-telefoon uit zijn zak.

„Kijk, ik heb vandaag al vier keer met de International Organization for Migration gebeld, en gevraagd of ze mij kunnen helpen. Ze zeggen steeds dat ik later terug moet bellen.”

Amin legt zijn hand op de schouder van zijn nieuwe vriend Osama, die een week geleden uit het Pakistaanse Islamabad is gevlucht en zich ook niet heeft aangemeld in Moria. „Ga jij dan mee naar Algerije?”, vraagt hij hem lachend.

Ook Pakistanen angstig voor terreur

Foto Maral Noshad Sharifi

In de rij voor plakkerige rijst, met mais en doperwten. Foto Maral Noshad Sharifi

Osama (21) knikt vriendelijk, maar hij heeft de hele middag waterige ogen. Op de boot die deze ochtend is vertrokken zaten een paar Pakistaanse vrienden van hem, zegt hij. „Ik zei gisteren tegen hen dat ze niet naar Moria moesten gaan. Ze gingen toch, om asiel aan te vragen, maar kregen van de politie een deportatiebrief mee.” Andere journalisten en hulpverleners hebben van andere Pakistanen die maandag zijn uitgezet ook zulke verhalen gehoord, maar ze worden niet officieel bevestigd. „Uiteindelijk zijn ze vanochtend ineens gedeporteerd”, zegt Osama. „Nu blijkt een van mijn oude studiegenoten die ook op de boot was van boord te zijn gesprongen. Zijn familie belde mij om te vragen hoe het met hem gaat, maar ik durfde het niet te vertellen.”

De reden dat Osama en andere Pakistaanse migranten naar Europa zijn gekomen is meestal „angst voor terreur”. Economische motieven en kans op vervolging worden ook vaak genoemd, vertellen vrijwillige hulpverleners.

Thuis heb ik niks te zoeken

Majid (26) uit Lahore, Pakistan

Osama zegt dat zijn familie in januari naar Duitsland is gevlucht, maar dat hij zijn bachelor informatica wilde afmaken. „Totdat terroristen een paar docenten en studenten op mijn universiteit aanvielen. Toen besloot ik ook te vertrekken.”

Ook de 26-jarige Majid, die civiele techniek studeerde maar het niet afmaakte door geldgebrek, voelt zich in Pakistan niet meer veilig. „Waarom denk je dat hier allemaal mannen rondlopen? Mannen worden op straat gekidnapt door de Talibaan en Al-Qaeda. Oude mannen en vrouwen gaan ze niet brainwashen en dwingen mee te vechten voor hun zaak.” Het aantal bomaanslagen neemt de laatste maanden ook toe, zegt hij. „Ik ging gelukkig weg voor de zelfmoordaanslag laatst waar meer dan 70 mensen bij omkwamen.” Wil hij terug naar Lahore, nu hij weet weinig kans te maken op een toekomst hier? „Nee. Nooit!” zegt hij. „Ik heb daar niks te zoeken. Al moet ik nog jaren in dit kamp blijven.” Maar wat is nu zijn plan? „Wachten op God”, zegt Majid.

Kavita Kapur (30), een van de vrijwilligers in het kamp, denkt dat de kampen zullen worden ontruimd. „De burgemeester zei ons dat we alle tenten moeten verplaatsen naar een parkeerplaats verderop”, zegt ze.

„Ik denk dat wanneer de Griekse politie klaar is met het uitzetten van mensen in Moria, ze gewoon dit kamp binnenvallen, iedereen meenemen en hen ook uitzetten.”