‘Churchill was zelf een man van theater’

Cabaretier Diederik van Vleuten grijpt de Churchill-idolatrie van zijn eigen familie aan voor een associatieve voorstelling over zijn jeugd.

Diederik van Vleuten in zijn nieuwste solovoorstellingMijn nachten met Churchill. „Voor mij was hij oom Winston. Hij is onderdeel van onze familiegeschiedenis.”Foto Katinka Krijgsman

‘De bronzen kop van Winston Churchill stond bij ons in de gang”, zegt Diederik van Vleuten (54) over zijn nieuwste solovoorstelling Mijn nachten met Churchill. „Voor mij was hij oom Winston. Hij is onderdeel van onze familiegeschiedenis. Alles heeft hij gehoord en gezien, decennialang. Ik heb zes strekkende meter over hem gelezen, maar hij weet meer van mij dan ik van hem”.

Grote geschiedenis afgewisseld met kleine geschiedenis: dat kenmerkt deze solo van Van Vleuten evenzeer als de twee eerdere, Daar werd wat groots verricht (2010) en Buiten schot (2013).

„Het borstbeeld van oom Winston vormt een levend voorwerp in mijn bestaan”, aldus Van Vleuten voorafgaand aan een voorstelling in Hengelo. „Er gaat geen dag voorbij of ik denk aan hem. Mijn vader is een gepassioneerd Churchill-imitator. Als mijn moeder iets vroeg, gaf Churchill antwoord. Stond er een pan soep op tafel, lichtte mijn vader de deksel op met de woorden ‘We have before us an ordeal of the most grievious kind’.”

Over de familie Van Vleuten praat de cabaretier graag als over de ‘Van Vleutentjes’ om een grote affectie met de familiehistorie te benadrukken: „Ik breng Churchill als een vroegere huisvriend naar het theater, geef hem een stem en zo neemt hij ons mee door zijn geschiedenis én die van ons. Verwacht geen sigaar of glas whisky. Dat waren de ingrediënten van een imago dat hij zorgvuldig in stand hield. Ik heb die elementen niet nodig. Ik houd van theater waarin de toeschouwer ruimte krijgt zelf veel in te vullen.”

Onder acteurs is de Churchill-rol geliefd. Albert Finney, Richard Burton, John Cleese en vele anderen vertolkten hem in speelfilms, documentaires, tv-series. Van Vleuten speelt Churchill niet na: de buste en af en toe zijn stem zijn voldoende en voeden een vertelling die telkens begint en eindigt bij Churchill. Het gaat over oorlog, over een gesneuvelde Amerikaanse soldaat van 23 jaar op het ereveld van Margraten bij Maastricht. Het gaat over oom Dick, geboren in 1875, die zijn leven lang het fantastische verhaal in stand hield dat hij tijdens de Boerenoorlog een van de bewakers was van de gevangenis in Pretoria waaruit Churchill ontsnapte.

Onder dat alles ligt het aangrijpende verhaal van een tragedie die plaatsvond in de familie, waarvoor Van Vleuten bijna 30 jaar later de woorden probeert te vinden. „Taal is onze grootse binding met het verleden”, citeert hij Churchill. „Alles verdwijnt maar woorden behouden hun vitaliteit en kracht”. Churchills oorlogstoespraken vormen dan ook de grootste inspiratiebron: „Eindeloos heb ik ernaar geluisterd. Hij lispelde, had moeite met de ‘s’. In zijn toespraken zingt de taal. Spreekt hij ‘air’ uit dan gaat zijn stem omhoog, alsof je de Spitfires hoort opstijgen. Churchill was een man van theater. Met hem naast me sta ik daar niet alleen”.