‘Wij gedeporteerd? Niks over gehoord’

Lesbos Onder de migranten op Lesbos die vanaf vandaag terug naar Turkije zullen moeten, overheerst de onduidelijkheid.

Het Griekse opvang- en registratiekamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Giorgos Moutafis/Reuters

Vandaag is de dag dat de eerste vluchtelingen op de Griekse eilanden worden teruggestuurd naar Turkije. En dat moet worden bewezen dat de Europese migratiedeal met Turkije werkt. Toch schreeuwen de vluchtelingen in detentiecentrum Moria, op het Griekse eiland Lesbos, deze zondag niet hun afschuw uit over het akkoord of de EU.

Er wordt wel gevloekt, maar over het gebrek aan eten en informatie. Niemand begint over deportaties. „Mensen worden hier al wekenlang tot waanzin gedreven”, zegt de 17-jarige Afghaan Mostafa zondagmiddag – als de politie journalisten even niet wegstuurt – van achter het hek van het gesloten centrum.

„U wist zeker nog niet dat iemand hier binnen zelfmoord probeerde te plegen gisteren”, vraagt Mostafa met woede en verdriet in zijn stem. „Die jongen was heel rustig en vriendelijk. Ik had hem op de boot naar Griekenland ontmoet. Hij heeft een overdosis pillen genomen.” Een telefoontje naar het ziekenhuis van Mytilini leert inderdaad dat een Afghaanse man van 33 jaar bewusteloos op de intensive care ligt.

Een Syrisch kind zondag bij een demonstratie op het Griekse eiland Chios.Foto LOUISA GOULIAMAKI /AFP

Terwijl Mostafa verder vertelt over de ruzies die dagelijks in het centrum uitbreken tussen Afghanen en Syriërs in de rij voor het eten, waar ze soms uren moeten wachten, staan drie Syrische meisjes giechelend achter het hek contact te zoeken met vrijwilligers en journalisten. „Can we give you a kiss?

Samsom op bezoek in Moria

In de haven van Mytilini liggen de Turkse boten al klaar die maandagochtend de eerste vluchtelingen naar het Turkse Dikili moeten brengen. Het idee is dat ze in die stad worden opgevangen, om later te worden uitgezet naar hun land (in het geval van bijvoorbeeld Pakistanen, Afghanen en Irakezen). Syriërs kunnen wel in Turkije blijven.

Sinds 20 maart, de dag dat de deal inging, worden mensen opgesloten in het detentiecentrum dat eerder als registratieplek diende. Het is een van de redenen dat veel hulpverleners en vrijwilligers boos zijn over de deal. Als ze PvdA-leider Diederik Samsom, medebedenker van de deal, zondag bij zijn bezoek aan het eiland tegenkomen, vuren ze meteen kritische vragen op hem af. „Waarom stuurt u mensen terug naar Turkije, als u weet dat het daar niet veilig is?” En: „U kunt het niet op deze manier stoppen!” Samsom probeert de vragen een voor een te beantwoorden.

In een kort gesprek met NRC vertelt hij dat hij zondag anderhalf uur in Moria was; journalisten mogen het detentiecentrum niet in. Hij zegt dat het er vol, maar relatief rustig is. „En gezien de omstandigheden de komende dagen optimistisch stemmend”, zegt hij erbij.

040416bui_lesbos

Anders dan de ngo’s zegt Samsom dat er binnen genoeg eten is. „Ruzies breken niet uit omdat er niet genoeg eten is, maar omdat sommige mensen drie porties pakken. Mensen zijn mensen.”

Wat weten de vluchtelingen?

Over het gebrek aan informatie, zegt Samsom: „Ik heb vanochtend een papier gekregen waar alles in staat.” De brief zou sinds woensdag, anderhalve week na de ingang van de deal beschikbaar zijn, zegt hij. „De essentie is dat niet iedereen wordt teruggestuurd.”

Dat klopt: als mensen in Griekenland asiel aanvragen, krijgen ze binnen vijf dagen uitsluitsel. Ook mogen ze in beroep gaan. Maar in de documenten die vluchtelingen hebben gekregen, staat nergens dat ze worden teruggestuurd naar Turkije als ze geen asiel aanvragen in Griekenland. Er staat ook niet in dat hetzelfde lot op de loer ligt voor alle niet-Syriërs die wel in Griekenland asiel aanvragen.

Weten de vluchtelingen in Moria nu wel of niet van de aanstaande deportaties? „Ik zag vanochtend dat ze alle Pakistanen bij elkaar riepen en dat die ergens anders naartoe zijn gebracht”, zegt Mostafa van 17. Weet hij ook dat ze waarschijnlijk allemaal worden gedeporteerd? „Gedeporteerd? Nee, daar hebben we niks over gehoord.” De 46-jarige Afghaanse Mastora, die vluchtte uit de provincie Kunduz, zegt ook niets te hebben gehoord over deportaties naar Turkije. Ze zou ook niet weten wie daarvoor in aanmerking komen.

Ook chaos op Chios

Rond half zes sturen vluchtelingen telefonisch berichten vanuit het detentiecentrum op Chios, een ander Grieks eiland. „Er worden mensen in een politiebus gestopt en weggereden”, schrijft een 15-jarige Afghaan. Op Chios is het al weken chaotisch. Afgelopen week zouden tijdens ruzies honderden vluchtelingen het detentiecentrum zijn ontvlucht. Zondagavond rijden bussen met voornamelijk jonge mannen vanuit het detentiecentrum richting de haven. „Er is zo weinig transparantie over wat er met ze besproken wordt”, zegt Dan Tyler van de Norwegian Refugee Council, een van de meest actieve ngo’s op Chios. „We weten helemaal niet of die jonge mannen in die bussen goed zijn geïnformeerd over hun rechten”, zegt hij, telefonisch. „De deal is veel te snel ingegaan.”